Programma Bestuur en organisatie

Samen met de provincie hebben we de Blauwe Omgevingsvisie opgesteld: Fryslân Klimaatbestendig 2050+. Hierin analyseren we het watersysteem en de impact van klimaatverandering. We maken de visie concreet door deze te verwerken in ons beleid en onze plannen. Voor de Wadden richten we ons op het behoud van de zoetwaterbel, voor zand op water vasthouden, voor klei op het tegengaan van verzilting en voor veen op veenbehoud. De visie wordt nog verbreed met een Waterketenvisie en een integrale kustvisie in samenwerking met andere overheden.

We zijn gestart met het nieuwe Waterbeheerprogramma (WBP) voor 2028–2033. Dit wettelijk verplichte programma vertaalt de langetermijnvisie uit de BOvi naar concrete ambities, doelen en maatregelen. Het WBP laat zien hoe we samen met partners werken aan een toekomstbestendig watersysteem, de waterketen en waterkeringen. We volgen hierbij een participatief proces met stakeholders en leggen het programma eind 2027 ter besluitvorming voor aan het algemeen bestuur. 

We hebben ervoor gekozen om de leidraad weging waterbelang gefaseerd te actualiseren. In de eerste stap actualiseren we de leidraad technisch: we zorgen dat deze aansluit op het vastgestelde beleid sinds 2013 en op de Omgevingswet. In deze fase wordt geen nieuw beleid toegevoegd. Omdat het om een technische actualisatie gaat, kan de leidraad worden vastgesteld door het dagelijks bestuur. Thema’s waarvoor nieuw beleid nodig is, zoals waterrobuust bouwen, worden via afzonderlijke voorstellen aan het algemeen bestuur voorgelegd. Zodra dit beleid is vastgesteld, wordt de leidraad opnieuw geactualiseerd. Parallel hieraan blijven we in de praktijk toekomstbestendig adviseren bij ruimtelijke plannen. Daarbij nemen we de inzichten uit de BOvi al zoveel mogelijk mee in onze adviezen en gesprekken, ook wanneer deze nog niet zijn vastgelegd in formeel beleid. 

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart hebben we het waterbelang nadrukkelijk onder de aandacht gebracht. We hebben ingezet op bewustwording en agendering van water en bodem als sturend principe in ruimtelijke keuzes. We zien deze thema’s ook lokaal nadrukkelijk terugkomen.

Wetterskip Fryslân werkt via het Fries Bestuursakkoord Water en Klimaat (FBWK) samen met Friese gemeenten, provincie en Vitens aan klimaatadaptatie en de regionale uitwerking van het Deltaplan ruimtelijke adaptatie. Het huidige akkoord is eind 2025 afgelopen; een nieuw FBWK is in voorbereiding, inclusief uitvoeringsagenda. In het Provinciaal bestuurlijk overleg water (PBOW) van 6 maart 2026 is besloten om het huidige FBWK 2020-2025 met een jaar te verlengen en eind 2026  een FBWK 2027-2031 inclusief uitvoeringsprogramma ter instemming voor te leggen aan het PBOW.

Vanuit het FBWK is in 2025 gestart met de voorbereidingen voor een uitvraag die in 2026 zal worden gedaan voor het actualiseren van klimaatstresstesten (2018), zoals opgenomen in de Friese Klimaatatlas.

In 2026 richten we ons ook op de herijking van de Deltaprogramma’s, waaronder de Deltabeslissing Zoetwater. Deze herijking is strategisch belangrijk voor de toekomstige verdeling van zoet water in tijden van schaarste. We zullen in onze regio maatregelen moeten gaan verkennen om onze afhankelijkheid van het IJsselmeer te verkleinen en beter voorbereid te zijn op toenemende perioden van waterschaarste. We zijn in de zoetwaterregio bezig met de uitwerking van de doelen en maatregelen voor zoetwaterbeschikbaarheid, waarbij we onderscheid maken tussen gebieden met wateraanvoer en gebieden zonder wateraanvoer. In het najaar wordt het pakket maatregelen (en de financiering) voorgelegd aan het bestuur. Voor dit pakket maatregelen vragen we een bijdrage aan uit het deltafonds.

Door gebiedsgericht te werken betrekken we de samenleving bij onze opgaven en bouwen we samen aan gedragen en gebiedseigen oplossingen. Gebiedsgericht werken betekent dat integraal naar de opgaven in een gebied wordt gekeken: bodem, water, ruimte, landbouw, natuur en klimaat. Hierbij brengen we actief onze waterbelangen in voor zowel veilig, voldoende als schoon.

Op allerlei manieren werken we al gebiedsgericht samen met onze partners. Dit doen we bijvoorbeeld in het Veenweideprogramma, in gebiedsprocessen en in Regiodeals. Bij de start van elk gebiedsproces bepalen we onze inzet op basis van de waterbelangen die we in het gebied hebben.

Binnen Wetterskip Fryslân is onze gebiedsgerichte aanpak geworteld in het denken vanuit het water- en bodemsysteem. Dit helpt ons om wateropgaven technisch goed te begrijpen en te beheren. Maar buiten onze organisatie wordt ook anders naar gebieden gekeken, vanuit ruimtelijke ordening, functies en maatschappelijke opgaven. De uitdaging is: "hoe vertalen we onze opgaven naar de ruimtelijke processen van gemeentes en provincies?" Om sterker deze verbinding te kunnen leggen, hanteren we bij Wetterskip Fryslân een gebiedsindeling gekoppeld aan gemeentegrenzen. Onze gebiedscoördinatoren en -adviseurs onderhouden nauwe contacten met de gemeentes en andere partners in dit gebied. We brengen opgaven actief in bij plannen van de buitenwereld, halen informatie van buiten naar binnen en spelen in op lokale kansen en zorgen. We hebben op een informatieavond aan u toegelicht hoe wij het gebiedsgericht werken gericht op gemeentegrenzen aan het doorontwikkelen zijn. In de nieuwe organisatie vanaf 1 april 2026 is ook het gebiedsgericht werken verankerd.

We werken sinds begin 2026 met een regio agenda en een regio portefeuille waardoor bestuur en organisatie inzicht en overzicht heeft over wat er allemaal speelt in een regio. Ook zijn er mooie ontwikkelingen te noemen, zoals op de Waddeneilanden:

•                 Gezamenlijke invullingen geven aan de integrale waterplannen voor de Waddeneilanden (partners: provincie, Vitens, gemeenten en stakeholders op de eilanden)

•                 Uitwerking maatregelen Integraal Waterplan Schiermonnikoog

•                 Adviescommissies Waddeneilanden betrekken bij beleidscyclus

•                 Gebiedsteam voortzetten

•                 Ontwikkelen cursus Omgevingsbewust handelen

Participatie is naast gebiedsgericht werken ook van belang voor het versterken van de verbinding met de samenleving. We zorgen voor participatie, als we beleid en plannen ontwikkelen en als beïnvloedingsruimte is. In 2026 actualiseren we ons participatiebeleid en de participatieverordening zodat we voldoen aan de gestelde eisen. Dit loopt conform planning. Daarnaast vragen we de omgeving om feedback.

We zijn gestart met de voorbereiding op de waterschapsverkiezingen van 2027. We willen inwoners actief betrekken en goed informeren, zodat we als Wetterskip Fryslân zichtbaar, aanspreekbaar en betrouwbaar blijven.

We herijken ons strategisch communicatieplan, gegeven de organisatie aanpassing en de ontwikkelingen verwachten we dit in de loop van 2026 af te ronden. Ook organiseren we voor het tweede jaar op rij een Friese Bestuurdersdag in navolging van de Wettertop in Fryslân om de samenwerking op water in onze regio te versterken. Het bespreken van de regionale ontwikkelingen in de Ruimtelijke Ontwikkeling met bestuurders draagt daar actief aan bij en laat de gebiedsbestuurders hierbij een actieve rol spelen.
Educatie speelt een belangrijke rol in het vergroten van waterbewustzijn. Het educatiebeleid is herijkt, we hebben de doelgroepen en de doelstellingen aangescherpt, in lijn gebracht met de educatiestrategie van de Unie voor Waterschappen en voeren deze uit. Deze is reeds vastgesteld door het dagelijks bestuur en ter informatie aan het algemeen bestuur verzonden.

We voeren het Managementplan voor het Woudagemaal uit, als boegbeeld van Wetterskip Fryslân. Die is in ontwikkeling en wordt in de loop van 2026, conform planning verwacht.

Voor Blue Deal is Wetterskip penvoerder voor Mozambique. Daarnaast werken we samen met onder andere Indonesië en Peru. Dit jaar gaan we aan de slag met ons internationaal beleid om beter in te spelen op kansen voor samenwerking en kennisdeling.

We zetten stappen richting klimaatneutraliteit (2030) en circulariteit (2050). We passen de vijf sporen uit ons klimaatprogramma toe in al ons werk. We investeren in duurzame opwekking, fossielvrije processen en circulair beheer, en nemen duurzaamheidseisen op in inkoop en aanbestedingen. Samen met partners werken we aan Spoordok en circulair bouwen. We ontwikkelen een duurzaamheidsrapportage om transparant te rapporteren over onze impact. Hierover is recentelijk een memo met u gedeeld.

We hebben begin 2026 een energie agenda opgesteld om de vastgestelde energievisie van 2025 in praktijk te brengen. Het gaat om het realiseren van een betaalbare, betrouwbare, beschikbare én klimaat neutrale energievoorziening voor Wetterskip Fryslân en de regio die wij bedienen. 

We maken gebruik van ecosysteemdiensten die afhankelijk zijn van biodiversiteit en laten de natuur voor ons werken. Planten zuiveren het water, houden oevers en dijken stevig en concurreren met exoten en blauwalgen.

We voeren het Útfieringsplan Bioferskaat verder uit. We verbeteren biodiversiteit op onze eigen terreinen, zoals gemaalterreinen en rioolwaterzuiveringen, en nemen natuurlijke maatregelen binnen de opgaven watersysteem, waterveiligheid en waterketen. Denk bijvoorbeeld aan kruidenrijke bermen langs de Waddenzeedijk. Samen met provincies, gemeenten en andere partners werken we aan groenblauwe verbindingen en delen we actief kennis. Biodiversiteit is daarmee een praktische én effectieve bouwsteen voor goed waterbeheer.  Op 17 maart j.l. is een informatieavond georganiseerd om het algemeen bestuur bij te praten over de voortgang hiervan. We zien dat het aanjagen, adviseren en coördineren van acties, met name bij beheer en onderhoud en projecten, nog steeds continu aandacht nodig heeft om blijvend te koppelen aan ons werk.

We willen meer datagedreven werken zodat we beter onderbouwde beslissingen kunnen nemen en efficiënter kunnen werken. Dit vraagt dat we onze datahuishouding professionaliseren en data integraal onderdeel maken van onze werkprocessen. Daar hoort een robuuste en veilige ICT-infrastructuur bij. We stellen duidelijke kaders op voor het gebruik van data, met oog voor privacy en ethiek en trainen onze medewerkers op het gebruik van data-analyse en datagedreven werken. 

We zetten in op de uitvoering van onze innovatieagenda uit 2025. We richten ons op drie vormen van innovatie: technologische, data- en sociale innovatie, met als doel onze maatschappelijke opgaven slimmer, beter en efficiënter aan te pakken. Data-innovatie borgen we structureel en sociale innovatie versterken we. Samen met partners werken we aan slimme oplossingen voor waterbeheer, duurzaamheid en participatie.
In 2026 voeren we projecten uit, onder andere aan Gjin plastik nei ús Waad. Data-innovaties gaan bijvoorbeeld over het bepalen van de bron van fecale verontreiniging in zwemwater, het ontwikkelen Artificial Intelligence agents (digitale medewerkers) en het voorspellen van blauwalg in zwemwater. Binnen onze organisatie bouwen we aan een innovatiebroedplaats, richten een innovatie-etalage in en stimuleren vernieuwend denken bij onze medewerkers met een innovatieprijs. 

Onze infrastructuur, zoals dijken, gemalen en zuiveringsinstallaties, vormt de ruggengraat van onze organisatie. We willen deze assets optimaal beheren en onderhouden, zodat ze betrouwbaar blijven in een veranderend klimaat.

Hiervoor ontwikkelen we ons verder als assetmanagementorganisatie. Als organisatie gebruiken we data en risicoanalyses om onderhoud slim te plannen en investeringen zorgvuldig te prioriteren. Concreet betekent dit dat het inzicht in de technische staat en levensduur van onze assets vergroot en in samenwerking met collega-waterschappen tot nieuwe methoden komen om de prestaties te monitoren en voorspellen.
De oorspronkelijke scope van het project Vernieuwing Procesautomatisering betrof de RWZI-locaties, de datacenters en het Hooglandgemaal en Woudagemaal. Besloten wordt om bij de aanleg van datalijnen alle werklocaties in het project mee te nemen en uit te breiden met de kantoren op Terschelling, Ameland, Gorredijk, Schiermonnikoog en Zurich en de werkplaats in Joure. Deze uitbreiding valt niet onder het Programma Proces Automatisering, maar de impact is beperkt en de functionaliteit zeer wenselijk. Daarmee is het verstandig om deze locaties mee te nemen bij de aanleg van dataverbindingen.

In 2026 houden we de bestaande gebouwen en werkplaatsen in stand en zorgen dat deze voldoen aan de normen van veilig gebruik. In de toekomst zal er op basis van de richting van de organisatie opnieuw gekeken gaan worden naar deze assets. Dit wordt niet eerder dan in 2027 voorzien. 

In 2026 gaan we aan de slag met het vergroten van onze weerbaarheid en het actualiseren van het integrale bedrijfscontinuïteitsplan (BCP). Doel is ons weerbaarder te maken tegen complexe en onvoorspelbare crisissituaties.
Dit gebeurt via een organisatie brede risicogerichte aanpak die specifiek gericht is op het versterken van de weerbaarheid in het kader van militaire (hybride) oorlogsdreiging en hierop het BCP te actualiseren. Door deze aanpak wordt de continuïteit van de dienstverlening geborgd en wordt voldaan aan wet- en regelgeving en kan schade in crisissituaties zoveel mogelijk worden beperkt. Dit is een doorlopend proces afgestemd op actuele ontwikkelingen.

De stijgende kosten en toenemende druk op onze begroting vragen om scherp financieel beleid. We willen dat onze organisatie ‘in control’ is: we voeren ons werk doelmatig en transparant uit, met oog voor de maatschappelijke baten en de betaalbaarheid voor onze inwoners.

In de jaarrekening over 2025 hebben we voor het eerst onze eigen rechtmatigheidsverklaring afgegeven. Zoals u heeft kunnen zien in de jaarstukken, is de conclusie over 2025 dat er op de drie criteria rechtmatig is gehandeld met een goedkeurend oordeel van onze accountant. De leringen die we hebben getrokken uit deze rechtmatigheidsverantwoording nemen we mee in deze voortgangsrapportage 2026 en ook in de perspectiefnota 2027-2031. U kunt dit vooral zien aan de extra baten die we opnemen, waaronder subsidies en bijdragen van andere overheden. We zetten ons in om alle baten die wij ontvangen, correct en tijdig in de begroting en jaarrekening te verantwoorden. We slagen hier steeds beter in, waardoor we in de toekomst de tariefstijging kunnen beperken en toch extra maatregelen uit kunnen voeren en onze financiële beleid en verantwoording nog transparanter maken.
Met ingang van 2026 werken we met uniforme dashboards voor alle budgethouders. Dit draagt bij aan betere vergelijkbaarheid, consistentie en voorkomt interpretatieverschillen. Door gebruik te maken van één bron van waarheid is er minder kans op handmatige fouten en zorgt dit voor directe herkenbaarheid.
Met het contractmanagement zoeken we continu naar mogelijkheden om kosten te besparen en budgetuitbreidingen te voorkomen. Op ICT-gebied zoeken we actief de samenwerking op met andere waterschappen via het Waterschapshuis, om onder andere financiële besparingen te realiseren bij softwareleveranciers. Procesmatig is geborgd dat het contractmanagement kritisch de contracten beoordeelt of deze nog wel voldoende toegevoegde waarde bieden.