Paragrafen

Treasury
Wetterskip Fryslân heeft een groot deel van haar bezit gefinancierd met vreemd vermogen. Financiering is aangetrokken door middel van leningen bij banken en één lening bij de provincie Limburg. Op basis van de begroting heeft Wetterskip Fryslân te maken met een structurele financieringsbehoefte. Dit wordt veroorzaakt door voorgenomen investeringsplannen en aflossingsverplichtingen op de lopende leningen. Bij treasury draait het om het aantrekken van voldoende middelen om aan alle verplichtingen te voldoen. Hierbij moet worden voorkomen dat er overschotten ontstaan. Verder moet dit tegen zo laag mogelijke kosten (rente) gebeuren en moeten de risico’s binnen de afgesproken normen (onder andere Wet FIDO en treasurystatuut) blijven.
De treasurycommissie komt minimaal vier keer per jaar samen. Besluiten die passen binnen het treasurystatuut en het treasuryjaarplan worden vastgelegd door middel van schriftelijke transactievoorstellen. Hiermee is ‘het beheer van middelen’ voldoende ingericht. Volgens het treasurystatuut van Wetterskip Fryslân wordt jaarlijks, als onderdeel van de begrotingscyclus, een treasuryjaarplan opgesteld. Dit jaarplan plaatst het treasurybeleid in een meerjarig perspectief en beschrijft de treasurydoelstellingen voor het begrotingsjaar. 

Excel-tabel

Weerstandscapaciteit
De weerstandscapaciteit wordt gevormd door de algemene reserves en ziet er als volgt uit:

bedragen x € 1.000

Risico's
De risicoparagraaf geeft een overzicht van de risico’s. Dit zijn risico's die van belang kunnen zijn voor de financiële positie van Wetterskip Fryslân. Bij het in kaart brengen van deze risico’s maken we een onderscheid in verschillende categorieën:

Risicovolle ontwikkelingen:
Bestuurlijk relevante ontwikkelingen die aanzienlijke risico’s inhouden voor de taakuitvoering van het waterschap op termijn maar waarvan de aard en omvang van het financiële effect nog onzeker zijn. Vaak gaat het om de lange termijn.

Strategische risico’s:
Risico’s die van invloed zijn op het behalen van strategische doelen. Hieraan valt merendeels (nog) geen bedrag te koppelen. Vaak spelen deze risico’s op de middellange termijn.

Operationele risico’s:
Risico’s die in het komende begrotingsjaar kunnen optreden met een aanzienlijk financieel effect (meer dan € 100.000). Deze risico’s worden zo goed als mogelijk gekwantificeerd meegenomen bij het bepalen van de minimale weerstandscapaciteit.

Ontwikkelingen - risico's en kansen
De voornaamste ontwikkelingen die van belang zijn, zijn hieronder weergegeven.

Geopolitieke spanningen
In de kabinetsbrief van december 2024 roept het Rijk, ondersteund door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en de Commandant der Strijdkrachten (CDS), decentrale overheden nadrukkelijk op zich voor te bereiden op langdurige en ontwrichtende crisissituaties. Hoge prioriteit hierbij is het beschermen van vitale en andere belangrijke processen in de maatschappij. De Ministers van Justitie en Veiligheid en Defensie hebben er bij de tweede kamer op aangedrongen om de weerbaarheid van o.a. de vitale sectoren, waaronder de waterschappen, te vergroten. In dit kader heeft het Rijk een nationale weerbaarheidsopgave geformuleerd.

Weerbaarheid is hier "het vermogen om aan te passen en veerkrachtig te reageren op tegenslagen en veranderingen",  zodat inwoners erop kunnen vertrouwen dat overheden niet uitvallen als zich crises voordoen. Voor overheden betekent dit voorbereid te zijn en te kunnen reageren op (digitale) veiligheidsvraagstukken en potentiële problemen met langdurige energie-uitval. Enerzijds gaat het om het voorkomen van calamiteiten, anderzijds om goed kunnen reageren als die toch gebeuren. Voor ons gaat het bijvoorbeeld om het niet uitvallen van de ‘kritische entiteiten’ rioolwaterzuiveringsinstallaties en gemalen.

Geloofwaardigheid landelijke politiek
De onrust in de landelijke politiek zorgt voor onduidelijkheid in de continuïteit van afspraken. Dit geeft onzekerheid en risico op lange termijn vraagstukken. Op verschillende dossiers, waaronder het dijkversterkingsprogramma, de aanpak kreeft en restopgave agrarische emissies, zien we dat het rijk taken probeert te verleggen richting waterschappen, zonder daar ook het budget voor te regelen. Deze afwenteling geeft financiële onzekerheid.

Draagvlak verlies van de omgeving voor wateropgaven
De relatie tussen het waterschap en de samenleving is heel belangrijk voor goed waterbeheer en beleid. We zetten in op participatie en betrokkenheid van burgers, bedrijven en andere belanghebbenden. Dit doen we via inspraakprocedures en adviesorganen, met als doel meer draagvlak en vertrouwen te creëren. In een gepolariseerde maatschappij is het behoud van draagvlak cruciaal, omdat gebrek hieraan kan leiden tot weerstand en verminderde effectiviteit van projecten. Transparante communicatie en het zoeken naar overeenstemming zijn daarom belangrijk om een constructieve relatie met stakeholders te behouden.
Daarnaast vraagt de complexiteit van hedendaagse maatschappelijke uitdagingen om een gezamenlijke aanpak van waterbeheer, waarbij overheden samenwerken als één geheel. Ook publiek-private samenwerkingen worden steeds belangrijker om oplossingen te vinden voor bijvoorbeeld de groeiende vraag naar expertise die kan worden ingezet om klimaatverandering en de mogelijke gevolgen daarvan het hoofd te bieden. 

Verjuridisering van de maatschappij
We merken dat in toenemende mate sprake is van wetgeving, ook binnen ons werkgebied. Daarnaast zien we in onze omgeving dat stakeholders steeds meer gebruik maken van de mogelijkheden die de wet biedt, om zicht te krijgen in stukken. Dit zien we in de toename van het aantal de aard van WOO-verzoeken. We sluiten niet uit, dat we in toekomst meer inzet moeten gaan plegen om te kunnen blijven voldoen aan de wettelijke plichten die voor ons gelden. 

Toenemende aandacht voor invloeden op waterkwaliteit 
Er is een steeds bredere aandacht voor wat de waterkwaliteit beïnvloedt, de zogenaamde Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Door verbeterde meetmethoden wordt de aanwezigheid van schadelijke stoffen steeds zichtbaarder. Deze stoffen hebben impact op zowel de natuur, biodiversiteit als de volksgezondheid. Onze uitdaging ligt in het ontwikkelen van regelgeving en innovatieve zuiveringstechnieken om de waterkwaliteit te verbeteren. Hierbij is samenwerking met diverse sectoren nodig om tot duurzame oplossingen te komen.
Jelsumer Feart
Begin 2024 is een hoge concentratie PFAS aangetroffen in het oppervlaktewater van de Jelsumer Feart, een circa twee kilometer lange watergang tussen Vliegbasis Leeuwarden en de Dokkumer Ie. Naar aanleiding hiervan is een ambtelijke werkgroep opgericht, bestaande uit vertegenwoordigers van Wetterskip Fryslân, Gemeente Leeuwarden en Defensie. Deze werkgroep streeft naar een gezamenlijke, minnelijke oplossing voor de gemaakte kosten en de noodzakelijke sanering, om juridische procedures tussen overheden te voorkomen. Het doel is een eenduidige aanpak en heldere communicatie naar buiten, waarbij ieder bevoegd gezag zijn wettelijke taken en verantwoordelijkheden naleeft. Het risico bestaat dat Defensie (of de feitelijk eigenaar het Rijksvastgoedbedrijf) de financiële claim niet (volledig) honoreert, waardoor de betrokken overheden, en mogelijk daarmee ook Wetterskip Fryslân, (een deel van) de gemaakte kosten zelf moeten dragen.

Gevolgen (nieuwe) Europese regelgeving
Europese regelgeving speelt een grote rol in het werk van waterschappen. Richtlijnen zoals de Kaderrichtlijn Water en de Richtlijn Stedelijk Afvalwaterbeheer leggen enerzijds strenge eisen op voor waterkwaliteit. Niet voldoen aan deze richtlijnen kan leiden tot boetes en het verlies van financiering. Anderzijds is een beweging ingezet om economische schade te beperken wat tot versoepeling leidt. Deze onduidelijkheid in Europese regelgeving geeft grote uitdaging voor het uitvoeren van onze waterschapstaken.

 Afschaffing vrijstelling afvalstoffenheffing op verbranding zuiveringsslib
Het risico bestaat dat de afvalstoffenbelasting in de toekomst wordt verbreed naar monoverbrandingsinstallaties voor zuiveringsslib, waardoor ook de verwerking van zuiveringsslib bij EEW extra wordt belast. Het kan leiden tot substantieel hogere slibverwerkingskosten voor Wetterskip Fryslân indien deze extra kosten worden doorberekend aan de waterschappen.

Klimaatverandering
De ontwikkelingen op het gebied van klimaatverandering zijn duidelijk. Hogere temperaturen, stijgende zeespiegel en extreem weer, vergen nieuwe investeringen in waterkeringen en aanpassingen van watersystemen op langere termijn. Deze ontwikkelingen hebben ook invloed op ecologie en biodiversiteit, waardoor extra maatregelen nodig zijn. 

Toenemende schaarste grondstoffen
In de komende jaren krijgen we te maken met toenemende schaarste aan grondstoffen. Dit heeft gevolgen voor de aanleg en het onderhoud van infrastructuur. De vraag naar materialen neemt toe, terwijl er sprake is van beperkte beschikbaarheid door uitputting van bronnen en geopolitieke spanningen. Dit kan leiden tot hogere prijzen en moeilijkere toegang tot essentiële bouwmaterialen. Voor investeringsprojecten betekent dit dat planning, uitvoering en kosten complexer kunnen worden.

Strategische risico's
De onderkende strategische risico’s zijn volledig opgenomen in het risicomanagement proces. Het gaat om de volgende risico's (willekeurige volgorde):

Cyberdreiging
Er is sprake van toenemende digitale dreiging. Ransomware, supply chain-aanvallen en phishing zijn erop gericht systemen uit te schakelen of te ‘gijzelen’, waardoor het functioneren en het bestaansrecht van de organisatie in gevaar komt. Om die reden is cyberweerbaarheid een strategische randvoorwaarde voor continuïteit, veiligheid en vertrouwen.

Uitval energievoorziening
De maatschappij is steeds grotere mate afhankelijk van nutsvoorzieningen. Dit zorgt ook bij onze organisatie voor kwetsbaarheid; als stroom of gas zou uitvallen, zullen onze processen direct of indirect worden geraakt. Door overbelasting van het stroomnet is de kans op omvangrijke en ook langdurige stroomuitval reëel te noemen, met niet alleen gevolgen voor de operationele efficiëntie, maar ook voor de betrouwbaarheid en het imago van de organisatie. En als door stroomstoring gemalen zouden uitvallen, dan kan dit ook maatschappelijke impact hebben. Het is aan de organisatie om zoveel mogelijk te borgen dat negatieve gevolgen van stroomuitval beperkt blijven. 

Klimaatadaptatie ontoereikend (waterkwantiteit)
Gevolgen van klimaatveranderingen zijn al merkbaar en zullen in toenemende mate leiden tot extreme weersomstandigheden, zeespiegelstijging en droogte. Als wij de aanpassingscapaciteit van het tempo van de klimaatverandering niet voldoende kunnen bijbenen, zal dit leiden tot steeds meer druk op het watersysteem en concrete problemen in de vorm van wateroverlast, verdroging, verzilting en schade aan natuur, landbouw en infrastructuur. Ook de beschikbaarheid van zoetwater speelt hierin een grote rol. Dit vraagt om versnelling van investeringen en innovaties.

Waterkwaliteit onvoldoende
Ondanks inspanningen blijft het een uitdaging om de waterkwaliteitsdoelen te behalen. Voor de uitvoering van de KRW-maatregelen 2028-2033 op rioolwaterzuiveringsinstallaties wordt nog gewerkt aan een investeringsplan. Op dit moment zijn er nog te veel onzekere factoren om dit concreet te maken, maar we houden er rekening mee dat hier forse bedragen mee gemoeid zijn. Het is onze taak alles in het werk te stellen en de vereiste technieken aan te wenden om te zorgen voor schoon oppervlaktewater dat voldoet aan de gestelde richtlijnen. Het niet halen van doelen kan leiden tot Europese sancties, reputatieschade en hogere investeringsdruk.

Personeelskrapte
Vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt bedreigen de continuïteit en kwaliteit van de uitvoering. Het vertrek van ervaren medewerkers veroorzaakt kennisverlies, terwijl tegelijkertijd de transitie naar een digitaal en klimaatadaptief waterschap juist nieuwe competenties vraagt.

Operationele risico's met mogelijk effect van meer dan € 100.000

Hieronder vindt u een overzicht van de operationele risico’s die een mogelijk effect hebben van meer dan € 100.000. Het gaat hierbij om het restrisico dat overblijft na implementatie van beheersmaatregelen.

*) Begroting 
Wetterskip Fryslân kent een afzonderlijke begroting voor de taken: Watersystemen en Waterketen. Aangegeven wordt voor welke begroting het risico speelt. Indien het voor beide begrotingen speelt wordt het risico verdeeld conform de verhouding in omvang van de begroting: 2/3 Watersystemen (WS) en 1/3 Waterketen (WK). Deze berekening gebruiken we om het benodigde weerstandsvermogen per taak uit te rekenen.
**) Betekenis Kans
H: hoog: het risico heeft een grote kans van voordoen en wordt voor 90% meegenomen (vermenigvuldigingsfactor 0,9). Bij een hoge kans is de inschatting meer dan 70% dat het risico zicht het komende begrotingsjaar voordoet.
M: midden: het risico heeft een middelgrote kans van voordoen en wordt voor 50% meegenomen (vermenigvuldigingsfactor 0,5). Bij een midden kans is de inschatting tussen de 30% en 70% dat het risico zich het komende begrotingsjaar voordoet 
L: laag: het risico heeft een kleine kans van voordoen en wordt voor 20% meegenomen (vermenigvuldigingsfactor 0,2). Bij een lage kans is de inschatting minder dan 30% dat het risico zich het komende begrotingsjaar voordoet
***) Risicobedrag 
Het risicobedrag ontstaat door het effect te vermenigvuldigen met de kans corresponderende vermenigvuldigingsfactor. Op basis van een inschatting op kans en impact bedragen de mogelijke effecten van de operationele risico’s € 7.800.000
Dit bedrag wordt gecorrigeerd voor samenloopfactor van 0,9. Hiermee bedraagt de minimale weerstandscapaciteit voor Wetterskip Fryslân € 7.020.000

Opgesplitst, afgerond naar taak is dit:

Beleid omtrent weerstandscapaciteit en risico's
Het ‘weerstandsvermogen’ is het vermogen van het waterschap om (financiële) tegenvallers op te vangen zonder dat de continuïteit van het waterschap in gevaar komt. Het weerstandsvermogen wordt weergegeven als ratio. De weerstandsratio wordt bepaald als verhoudingsgetal tussen enerzijds weerstandscapaciteit en anderzijds de financiële risico’s. De weerstandscapaciteit is de omvang van de financiële middelen die vrijgemaakt kunnen worden om onverwachte financiële tegenvallers op te vangen. De weerstandscapaciteit wordt gevormd door de algemene reserves.
De (financiële) risico’s (na het nemen van beheersmaatregelen) brengen we jaarlijks in kaart. Bij de bepaling van de weerstandsratio houden we rekening met het feit dat risico’s nooit allemaal met een maximale omvang voorkomen. Daarom bepalen we de kans dat ze zich voordoen. Alleen bedragen boven de € 100.000 nemen we mee in de bepaling van de weerstandsratio. Daarbij houden we ook rekening met het feit dat de risico’s niet allemaal in hetzelfde jaar tot incidenten leiden: het samenlooppercentage. Dit samenlooppercentage is, zoals gebruikelijk binnen de overheid, vastgesteld op 90%.
In formule ziet dit er als volgt uit: weerstandsratio = weerstandscapaciteit / (0,9 x risico's). We streven naar een weerstandsratio die als voldoende wordt beschouwd. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de onderstaande tabel. In dit model wordt een oordeel gekoppeld aan het verhoudingsgetal weerstandsratio.

Dit betekent dat we streven naar een weerstandsratio van minimaal 1,0. Als bij de actualisatie van de risico’s blijkt dat het weerstandsratio onder deze grens komt, overweegt het bestuur om de algemene reserve te verhogen. Alleen een ondergrens voor de weerstandsratio aanhouden zorgt ervoor dat de omvang van de algemene reserve niet elk jaar schommelt. 

Weerstandsratio
De weerstandsratio wordt dus berekend door de weerstandscapaciteit te delen op de waarde van de risico's. Op basis van bovenstaande risico-inventarisatie komt de weerstandsratio van deze begroting 2027 uit op: (€ 26.661.000/7.020.000) = 3,80
Meerjarig blijven we, op basis van het huidige risicoprofiel, met onze reserves boven de minimale norm.

Onderstaande tabel toont onze bestemmingsreserves weer zoals deze zijn vastgesteld door het algemeen bestuur bij de afgelopen jaarrekeningen. De toewijzing van resultaten gebeurt bij de vaststelling van de jaarstukken. 

Omschrijving (toelichting)

Incidentele lasten
Het algemeen bestuur heeft vastgesteld dat incidentele budgetten worden gedekt door onttrekkingen aan de algemene reserve. Daarmee hebben de incidentele budgetten geen effect op de belastingtarieven en kunnen we het structurele begrotingssaldo tonen in de begroting. 

Verschil structurele en incidentele baten en lasten
Voor het bepalen van het structureel evenwicht van de begroting is het van belang om te weten wanneer uitgaven als structureel of als incidenteel worden beschouwd. Omdat het waterschap structurele taken uitvoert, zijn structurele baten en lasten de regel. Incidentele baten en lasten zijn de uitzondering.
De incidentele baten en lasten nemen we volledig op in het overzicht van incidentele baten en lasten. Zowel in de begroting en de meerjarenraming als in de jaarrekening.

Bij het bepalen of een post als incidenteel aangemerkt kan worden, hanteren we de uitgangspunten van het BBVw en lichten we ze toe. In de toelichting nemen we daarom tenminste het volgende op:

• Waarom deze begrotingspost naar de aard van de raming als incidenteel aangemerkt is;
• De duur waarvoor de begrotingspost geraamd is, waarbij er sprake moet zijn van een duidelijke en onvoorwaardelijke einddatum.

Excel-tabel

Programma digitale transformatie
Het programma Digitale Transformatie vervult binnen Wetterskip Fryslân de rol van aanjager van data-innovatie en sluit direct aan op de innovatienotitie (algemeen bestuur, 8 juli 2025). Gezien de omvang en complexiteit van maatschappelijke opgaven zoals klimaatverandering, waterkwaliteits-vraagstukken, arbeidsmarktkrapte en kostenstijgingen is innovatie noodzakelijk om taken slimmer, efficiënter en toekomstbestendig uit te voeren. Het principe ‘ynnovaasje – tûk dwaan’ vormt hierbij het uitgangspunt.  
Hoewel eerder is besloten het programma na het overbruggingsjaar in 2026 te beëindigen, wordt voorgesteld om het programma met drie jaar te verlengen tot en met 2029. Hiermee wordt continuïteit geborgd in de ontwikkeling en toepassing van digitale en datagedreven oplossingen, die essentieel zijn voor het realiseren van de strategische opgaven.
De inzet van de programmamanager wordt gedekt vanuit de bestemmingsreserve Innovatie. De verlenging van het programma richt zich op het benutten van de meerwaarde van data, het versterken van samenwerking met overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven, en het actief inspelen op landelijke beleidsontwikkelingen. Deze inzet is noodzakelijk om digitale transformatie structureel te verankeren en om als organisatie voorbereid te zijn op toekomstige ontwikkelingen, zowel inhoudelijk als organisatorisch. 

Heffing separate afvalwaterstromen
Met de invoering van het nieuwe belastingstelsel per 1 januari 2026 worden hogere eisen gesteld aan de transparantie, actualiteit en nauwkeurigheid van de gegevens die ten grondslag liggen aan de belastingheffing. Een cruciaal onderdeel hierin is de juiste identificatie en beoordeling van zogenoemde tabelbedrijven, die bepalend zijn voor de hoogte van de aanslagen op basis van ingenomen water. Er geldt een overgangstermijn van tien jaar, waarin bestaande indelingen gehandhaafd blijven totdat nader onderzoek heeft plaatsgevonden.

Dit legt een substantiële onderzoeksopgave bij de waterschappen, waarbij de benodigde inspanning en kosten volledig bij de sector liggen. Gezien de complexiteit en specialistische aard van deze materie is het noodzakelijk om tijdelijk extra capaciteit en budget beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van deze onderzoeken. Deze inzet borgt een rechtmatige, transparante en uniforme toepassing van het nieuwe belastingstelsel en levert een gevalideerde dataset op die voldoet aan de wettelijke eisen.

Beheersing en preventie invasieve soorten
Binnen het beheergebied van Wetterskip Fryslân vormen invasieve exoten een toenemend risico voor waterveiligheid, waterkwaliteit en ecologie. Zowel invasieve rivierkreeften als exotische waterplanten kunnen zich snel verspreiden en leiden tot schade aan waterkeringen, verslechtering van de (ecologische) waterkwaliteit, belemmering van de doorstroming en stijgende beheerkosten. Zonder gerichte inzet zullen deze soorten zich verder uitbreiden en structureel druk leggen op het watersysteem. Volledige eliminatie is in de meeste gevallen niet realistisch; beheersing en het voorkomen van verdere verspreiding zijn dat wel. Juist omdat delen van Fryslân nog niet volledig zijn aangetast, is dit het moment om effectief en doelmatig in te grijpen. Uitgangspunt is daarbij: voorkomen is beter dan genezen.

Kwaliteitsbaggeren
Het geplande baggerproject Kleine Wielen wordt pas in 2027 uitgevoerd. De budgetten welke hiervoor in 2026 waren gereserveerd schuiven een jaar op. Momenteel is de werkvoorbereiding in volle gang worden alternatieven uitgewerkt waarbij de financiële impact en/of juridische risico’s in kaart worden gebracht.

Hooglandgemaal
Bij de voorbereidingen op het aanpassen van het Hooglandgemaal voor onder andere beveiligings-maatregelen is er asbest geconstateerd waardoor er extra kosten worden gemaakt. Hiervoor is éénmalig € 400.000 benodigd.

KRW-maatregelen
Met de vaststelling van de tussentijdse evaluatie Kaderrichtlijn Water (KRW) in december 2024 is door het algemeen bestuur besloten aanvullende financiering uit te trekken voor KRW-maatregelen in de perspectiefnota 2026-2030. Het gevraagde budget van € 5 miljoen is lager uitgevallen, zijnde 3,97 mln. Het verschil wordt mede verklaard door ontvangen subsidies. Ook is de invulling iets anders en voorziet nu in DAW-inzet en in meer en actiever over de KRW te communiceren vanwege de toezeggingen naar aanleiding van de motie ‘driuwend skriuwen’ waar bij de behandeling van de tussentijdse evaluatie om werd verzocht. De invulling van de € 3,97 miljoen is enerzijds verdeeld over exploitatiebudget (DAW, maatregelen in beheer, inrichting en monitoring) van € 1,23 miljoen.

Lerende organisatie en talentmanagement
Het versterken van talentmanagement is nodig om ook in de toekomst ons werk verbindend, deskundig en slim te blijven doen. In 2020 zijn we in Coronatijd begonnen met een lightversie van een leermanagementsysteem (WF-Campus). Inmiddels is het een goed gevuld en goed gebruikt systeem met veel mogelijkheden. Ter illustratie: in 2021 hadden we minder dan 300 inschrijvingen, in 2024 al meer dan 1000. De tijd is nu gekomen voor een doorontwikkeling en verdere professionalisering van het gebruik en de inzet van dit systeem. Zo kunnen we een impuls geven aan talentmanagement, leren en ontwikkelen, grip op verplichte trainingen, interne mobiliteit, arbeidsmarktpositie en innovatie.

Deltaplan agrarisch waterbeheer (DAW)
In december 2023 hebben we een nieuwe samenwerkingsovereenkomst getekend met de Provincie Fryslân en LTO Noord om gezamenlijk te blijven werken aan het verbeteren van de water- en bodemkwaliteit in het agrarisch gebied. De oorsprong van dit project gaat terug naar 2016. In de samenwerkingsovereenkomst voor DAW tot en met 2027 ligt de focus op het ontwikkelen en uitvoeren van bodem- en waterprojecten gericht op goed bodembeheer en het optimaliseren van nutriëntenbenutting en een actieve samenwerking tussen landbouworganisaties, overheden en andere gebiedspartners. Partijen vinden het belangrijk dat boeren en tuinders blijven werken aan verbetering van de kwantiteit en kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater vanwege de toenemende droogte en verzilting in Fryslân en de verscherpte richtlijnen zoals de verplichting van bufferstroken en verlies van derogatie vanuit de overheid.

Invulling geven aan beleidsnotitie mijnbouw
In het coalitieakkoord is afgesproken dat we tegen elke uitbreiding van gaswinning zijn die leidt tot een versnelde daling van de bodem. Er is tijdelijk 1 fte extra nodig op het vlak van juridische- en coördinatorcapaciteit die voor rekening van het waterschap komen.

Strategisch assetmanagement plan implementeren
Het strategisch assetmanagement plan is 24 januari 2023 vastgesteld door het dagelijks bestuur. We willen van een traditionele beheersorganisatie ontwikkelen naar een strategische assetmanagementorganisatie, waarbij we keuzes kunnen maken aan de hand van scenario’s op basis van inzicht in risico’s, prestaties en kosten. We willen de komende jaren (externe) strategische denkkracht en kennis op het gebied van assetmanagement en ISO55000 binnenhalen om ons te helpen deze ontwikkeling verder vorm te geven.

Assetbeheer gebouwen
Afgelopen jaren was het beheer van de 'overige assets' zoals hoofdkantoor, werkplaatsen, woningen en steunpunten reactief. Er is voor gekozen om alle overige assets de komende periode in beeld te brengen, te beoordelen op hun functie en meerjarenonderhoudsplanningen op te stellen. De eerste analyse heeft inzicht gegeven in het achterstallige onderhoud. Er is op sommige locaties een inhaalslag nodig om te voldoen aan de eisen. Zo kunnen we blijven voldoen aan veiligheidsvoorschriften en wetgeving.

Integrale informatievoorziening
De lopende en de te starten initiatieven op het gebied van de informatievoorziening zijn sterk van elkaar afhankelijk en hebben een logische volgorde en samenhang nodig in de uitvoering. De regie op de trajecten en daarmee de afstemming op de schaarse capaciteit ontbreekt. We stellen een programma in dat ervoor zorgt dat er regie komt op deze projecten en doelstellingen. De regie richt zich op het tijdig realiseren van de doelstelling vanuit IM 3.0 om te “sturen op continu inzicht”. Het Geografisch Informatiesysteem (GIS) wordt niet meer ondersteund vanaf 2026 waardoor we dit systeem ook dienen te vervangen. Daarnaast moeten gegevens steeds meer op een veilige manier worden gedeeld met externe partijen door veranderende wetgeving zoals de Wet Open Overheid (WOO) en maatschappelijke ontwikkelingen zoals het gebiedsgericht werken. Hiertoe is de huidige inrichting niet afdoende en zal het GIS landschap moeten worden gemoderniseerd.

Voorzieningen nemen we in onze balans op (zie ook hoofdstuk geprognosticeerde balans)

Pensioenvoorziening voormalig bestuur
De pensioenen van de (oud-)bestuursleden komen ten laste van Wetterskip Fryslân (‘eigen beheer’). Voor deze toekomstige, contant gemaakte verplichtingen is een voorziening gevormd. De basis voor deze voorziening is een actuariële berekening van de pensioenrechten. De voorziening geldt voor zowel voormalige bestuursleden die al met pensioen zijn als voor de voormalige bestuursleden die de pensioengerechtigde leeftijd nog niet hebben bereikt. 

Wachtgeld voormalig bestuur
Na de verkiezingen van 2019 en 2023 zijn nieuwe besturen aangetreden. Vanuit oude dagelijkse besturen namen diverse leden weer zitting in het nieuwe dagelijks bestuur. Andere leden zijn een andere functie gaan vervullen of zijn met pensioen gegaan. De berekening is gebaseerd op huidige wet- en regelgeving en het geldende overgangsrecht. De totale wachtgeldverplichting is toegevoegd aan een voorziening. Inkomsten uit een nieuwe betrekking trekken we af van de uitkering en de voorziening.

Voormalig personeel
Deze voorziening is voor medewerkers waarvoor wij wettelijk gezien risicodrager voor de WW zijn. Voor de ontstane aanspraken is een voorziening gevormd. 

Voorziening gratificatie jubilea
Dit is een voorziening voor alle jubilea-uitkeringen die werknemers en bestuursleden volgens de geldende arbeidsvoorwaarden hebben opgebouwd. De voorziening geldt voor de huidige werknemers en bestuurders. In de berekening wordt er rekening mee gehouden dat iemand kan vertrekken.

Persoonsgebonden basisbudget
In de cao voor de waterschappen is een persoonsgebonden basisbudget (PBB) opgenomen. Het PBB bedraagt met ingang van 2021 € 6.000 per medewerker. Medewerkers kunnen dit budget in een periode van vijf jaar inzetten voor loopbaanontwikkeling. Administratief gaan we ervan uit dat per medewerker jaarlijks gemiddeld € 1.200 beschikbaar is. De bedragen die niet zijn ingezet, houden we voor volgende jaren beschikbaar. Om aan deze toekomstige verplichting te kunnen voldoen, hebben we een voorziening PBB ingesteld. Bij het bepalen van de omvang van deze voorziening gaan we ervan uit dat onze medewerkers 80% van € 6.000 gaan gebruiken. 

Thuiswerkplek
FNV Overheid heeft een akkoord met de andere cao-partijen bereikt over thuiswerken. De overeengekomen afspraken gaan over twee punten: een thuiswerkbudget en een thuiswerkvergoeding. De afspraken gelden vanaf 1 april 2020 tot 1 april 2025 en zijn onderdeel van de cao Waterschappen. Voor elke medewerker die structureel thuiswerkt is een budget beschikbaar. De medewerker kan hiervoor op declaratiebasis middelen voor een arbo-en ergonomisch verantwoorde thuiswerkplek aanschaffen (zoals een bureau of een stoel). Dit budget is niet bedoeld voor hardware (zoals een computer, laptop of een beeldscherm). Niet alle medewerkers die hiervoor in aanmerking komen hebben in de afgelopen jaren middelen aangeschaft en gedeclareerd. 

De hoogte van de voorzieningen in deze begroting is voldoende. De meerjarige onttrekkingen zijn in beeld. Bij de jaarrekening herijken we de stand van de voorzieningen en vullen deze aan indien nodig, of we gebruiken het overschot voor de exploitatie. 

De kengetallen zijn gebaseerd op de geprognosticeerde balans, zoals deze in het betreffende hoofdstuk is opgenomen.

Weerstandsvermogen
Definitie: Weerstandsvermogen is de relatie tussen:
1. de weerstandscapaciteit: de middelen en mogelijkheden waarover het waterschap beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken;
2. alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie.

Op basis van de geprognosticeerde balans en onze risicoschatting ontwikkelt het weerstandsvermogen zich de komende jaren als volgt:

Netto schuldquote
Definitie: Verhouding tussen de omvang van de netto schuld en de totale opbrengsten

Wendbaarheid van de begroting
Definitie: Verhouding tussen de totale kapitaallasten en de totale bruto-exploitatiekosten

De wendbaarheid van de begroting is iets verbeterd in 2027 ten opzichte van 2026. Het percentage van de kapitaallasten in verhouding tot de begrote totale lasten is afgenomen. Dit is mede het gevolg van genomen maatregelen vanuit de doorkijk 2050. Na 2027 neemt de wendbaarheid ten opzichte van de begroting 2026 af. 

Lastendruk
Definitie: Hoogte lastendruk van een meerpersoonshuishouden met een eigen woning in vergelijking met het landelijk gemiddelde. Voor inzicht in de lastendruk, verwijzen we naar het hoofdstuk "Raming belastingopbrengsten en toelichting". 

Het EMU-saldo is het verschil tussen de inkomsten en uitgaven (op transactiebasis) van het waterschap met andere partijen in een bepaalde periode. Eenvoudig gezegd laat het EMU-saldo zien of er in een bepaald jaar met reële transacties meer geld uitgegeven is dan er binnenkwam, of dat er netto geld over is. Het EMU-saldo is daarmee een indicatie voor de ontwikkeling van de liquiditeits- en financiële positie (eigen vermogen en schulden) van het waterschap.
Het EMU-saldo van één jaar zegt relatief weinig, Een structureel negatief EMU-saldo is echter wel reden tot zorg; dit geeft aan dat het waterschap jaar-op-jaar meer geld uitgeeft dan dat het ontvangt. Andersom kan het ook onwenselijk zijn dat het EMU-saldo enkele jaren op rij een flink positief saldo vertoont. Dit geeft immers aan dat de organisatie mogelijk onnodig geld oppot, terwijl het geld besteed kan worden aan voorzieningen in ons beheergebied.
Het EMU-saldo speelt een rol bij de Europese afspraken over het toegestane maximale tekort ervan op nationaal niveau om de overheidsfinanciën in de Eurozone sterk te houden. 
De Wet houdbare overheidsfinanciën bepaalt dat een nieuw kabinet aan het begin van zijn regeerperiode, na overleg met de koepels van de decentrale overheden, de EMU-ruimte voor de gemeenten, provincies en waterschappen in deze periode vaststelt. Dit overleg moet nog plaatsvinden. In de berekening van de EMU-referentiewaarden van de waterschappen is aangenomen dat de decentrale overheden de met het vorige kabinet voor de periode 2024 t/m 2026 afgesproken ruimte van 0,5% BBP t/m 2029 behouden en dat de ruimte van de waterschappen daarbinnen 0,06% BBP blijft.

Voor Wetterskip Fryslân gelden de volgende EMU-referentiewaarden. Deze waarden zijn niet verplicht, we hoeven hier niet aan te voldoen, maar geven wel richting.

De primaire taken van Wetterskip Fryslân zijn het zorgen voor schoon water, voor voldoende water en voor veiligheid. Om deze te kunnen uitvoeren beschikken we over een fysieke infrastructuur die bestaat uit duizenden onderdelen, onze assets. Het gaat dan om kleine onderdelen zoals  stuwen, inlaten en duikers, maar ook om grote objecten als de rioolwaterzuiveringen, het hoofdkantoor en zeedijken. Sommige onderdelen zijn nieuw, andere hebben we geërfd van de talrijke voorlopers van ons waterschap, met als blikvanger ons meer dan 100 jaar oude Woudagemaal.  Met assetmanagement zijn we op weg om op een gestructureerde wijze grip te krijgen op het beheer van al deze bezittingen. 
Gezien het belang van goed onderhoud van kapitaalgoederen (assets) en de steeds grotere aandacht voor assetmanagement bij de waterschappen, is nu ook in het Waterschapsbesluit een paragraaf assetmanagement voorgeschreven in de beleidsbegroting en het jaarverslag.

De actieve kunstwerken
De actieve kunstwerken zijn assets (=middelen) waarmee (mede) een opgave kan worden behaald. Peilbeheer is één van de bekendste opgaven maar ook het verbeteren van de vismigratie is een opgave.
Het is één van de taken van de assetcoördinator om te zorgen dat de rayonbeheerder goed onderhouden en veilige assets heeft en behoudt. Met deze assets kan de rayonbeheerder op zijn beurt de verschillende functies in haar/zijn rayon goed bedienen. Die functies zijn divers, o.a. landbouw, natuur en bebouwd.

Beleidskader
Waterbeheerplan (WBP)
Coalitieakkoord
Nota peilbeheer, peilbesluiten

Beschikbaarheid / kwaliteitsnormen
De normen voor beschikbaarheid komen uit de peilbesluiten die bestuurlijk zijn vastgesteld. De hydrologische uitgangspunten vertalen we naar een capaciteitsnorm voor afvoer van water uit peilgebieden via gemalen naar de boezem. Hierbij houden we rekening met de wateraanvoer, het verhard gebied, de functie en de grondsoort. Zo wordt een gemaalcapaciteit bepaald. De ontwerp levensduur van gemalen is op basis van vakmanschap bepaald.

Eens in de 5 jaar moeten we wettelijk een risico-inventarisatie en evaluatie doen. De betrouwbaarheid van actieve kunstwerken hangt samen met de beschikbaarheidsnormen. 

Areaal kapitaalgoederen actieve kunstwerken

Beheer & Onderhoud 

Financiën in de begroting actieve kunstwerken

bedragen x € 1.000

De primaire en secundaire keringen
De primaire en secundaire keringen beschermen ons tegen hoogwater op het IJsselmeer, Waddenzee en de Noordzee. 

Beleidskader
De primaire waterkeringen moeten voldoen aan de zorgplicht. De zorgplicht is een wettelijke verplichting die voortkomt uit de Omgevingswet en de Waterschapswet. Deze verplichting houdt in dat beheerders verantwoordelijk zijn voor het goed beheren en onderhouden van de primaire waterkeringen.

Het waterschap is de beheerder van de keringen, op de legger staat aangegeven welke partij verantwoordelijk is voor het onderhoud. In de beleidsregels legger zijn de voorwaarden hiervoor opgenomen.

Het Waterbeheerplan beschrijft op hoog niveau de doelstellingen van het werk van Wetterskip Fryslân. De beheernota is richtinggevend en geeft de specifieke randvoorwaarden (normen en condities van de waterkering) en doelstellingen voor het beheer van de waterkeringen waar Wetterskip Fryslân zich aan houdt. Deze doelstellingen worden vervolgens uitgewerkt in een beheer, onderhoud en inspectieplan.

Kwaliteitsnormen
Sinds 2017 gelden er nieuwe veiligheidsnormen voor dijken, dammen en duinen. Deze staan in het Deltaprogramma. Tot en met 2050 hebben de waterschappen en Rijkswaterstaat de tijd om de dijken en duinen te versterken.  

De rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's), rioolgemalen (rg's) en slibontwateringsinstallatie (soi) 

De rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's), rioolgemalen (rg's) en slibontwateringsinstallatie (soi) zijn assets ten dienste van het maatschappelijk doel "bescherming van volksgezondheid en milieu". 
Bij de rwzi's ligt de focus op zuiveren (effluentnormen), bij de rioolgemalen op afvoer van afvalwater (afnameverplichting) en bij de soi op ontwateren. Deze keten van assets zorgt voor zuivering van afvalwater afkomstig uit de rioolstelsels van gemeenten en brengt het gezuiverde afvalwater terug in het oppervlaktewater.

Beleidskader
Zuivering van stedelijk afvalwater gebracht in een openbaar vuilwaterriool gebeurt in een zuiveringsinstallatie onder de zorg van het waterschap, dat geregeld is in de Waterwet art. 3.4.
De voorschriften voor het lozen vanuit rwzi’s (onder meer de normen voor het effluent) staan in het Activiteitenbesluit Milieubeheer par. 3.1.4a art. 3.5e t/m 3.55 en in de Activiteitenregeling par. 3.1.2. art. 3.4ga tot en met 3.4 gd.
Het bestuur van Wetterskip Fryslân heeft een Beleids- en Beheernota Zuiveren vastgesteld met de opgaven bóven normaal beheer en instandhouding. Het gaat onder meer om eigen beleid om de last van stikstof en fosfaat extra terug te brengen, dus onder de wettelijke norm. 

De lozingseisen voor de rwzi's liggen vast in vergunningen. Wetterskip Fryslân is ISO-gecertificeerd voor het transport en zuiveren van afvalwater en het verwerken van het zuiveringsslib volgens NEN-EN-ISO 14001 (milieuzorgsysteem). Voor de rioolgemalen is de afnameverplichting vastgelegd in overeenkomsten met gemeenten.
Het energiebeleid vormt het uitgangspunt voor investeringsbeslissingen waarbij een elektriciteitsvraag aan de orde is.

Kwaliteitsnormen
De assetgroep waterketen heeft een volwassenheidsscore van 3,4.  De normen die hierboven zijn genoemd vormen de basis voor de score van deze assetgroep. Dit getal zegt enkel iets over de volwassenheid binnen de waterketen. 

We hebben een milieu certificering voor transport, zuiveren en slibverwerking (ISO 14001). Dat betekent dat het overgrote deel van de processen is beschreven en periodiek door de TüV wordt geauditeerd. 

Gebouwen en werkplaatsen

Onder dit areaal vallen alle ondersteunende gebouwen zoals het hoofdkantoor, werkplaatsen, steunpunten, bezoekerscentrum Lemmer en enkele (huur) woningen. Gebouwen waar asset in zijn gehuisvest zoals RWZI's en gemalen vallen hier niet onder maar vallen onder de betreffende assetgroep.

toelichting: Het betreft hier alleen de kosten voor het onderhoud van de gebouwen (aard en nagelvast) dus niet de facilitaire kosten

Omschrijving (toelichting)

De maatschappelijke en technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Klimaatverandering, digitalisering, kunstmatige intelligentie, geopolitieke onzekerheid en een blijvend krappe arbeidsmarkt hebben directe gevolgen voor de manier waarop wij ons werk organiseren. De opgaven waarvoor Wetterskip Fryslân staat, worden complexer en vragen andere kennis, vaardigheden en vormen van samenwerking. Gericht investeren in een wendbare, lerende en toekomstbestendige organisatie is noodzakelijk.

Leren, ontwikkelen en wendbaar blijven
Digitalisering en AI veranderen werkprocessen ingrijpend. Ze bieden kansen om slimmer en doelmatiger te werken, maar vragen ook om nieuwe vaardigheden. Dat geldt niet alleen voor ICT-specialisten, maar voor de hele organisatie. Daarom willen we leren en ontwikkelen nadrukkelijker inzetten als strategisch instrument. Medewerkers moeten zich kunnen blijven ontwikkelen en breder inzetbaar worden, waarbij talent en vaardigheden steeds meer centraal komen te staan.
Strategische Personeelsplanning speelt hierin een belangrijke rol. Door beter inzicht te krijgen in de huidige en toekomstige behoefte aan capaciteit, kennis en vaardigheden kunnen we eerder anticiperen op veranderingen. Daarbij willen we meer gebruikmaken van HR-data en instrumenten die inzicht geven in talent, ontwikkelpotentieel en inzetbaarheid ook op de lange termijn.

Arbeidsmarkt en goed werkgeverschap
De arbeidsmarkt blijft naar verwachting krap. Hoewel het ons tot nu toe lukt om het merendeel van onze vacatures te vervullen, kan dit door vergrijzing en schaarste aan specifieke expertise moeilijker worden. Daarom vervangen we vertrekkende medewerkers niet automatisch, maar kijken we kritisch welke werkzaamheden, functies en vaardigheden in de toekomst nodig zijn.
Goed werkgeverschap blijft daarbij de basis. Goede arbeidsvoorwaarden, ontwikkelmogelijkheden, arbeidsmarktcommunicatie en aantrekkelijke werkomstandigheden zijn belangrijk om medewerkers te vinden en te behouden. Ook houden we rekening met verschillen tussen generaties in leren, werken en ontwikkelen. Door die verschillen goed te benutten, kunnen kennis en ervaring beter binnen de organisatie worden behouden.

Duurzame inzetbaarheid
Een toekomstbestendige organisatie vraagt ook om medewerkers die gezond, gemotiveerd en duurzaam inzetbaar blijven. Werkgeluk, autonomie, ontwikkeling en mensgericht leiderschap dragen hieraan bij. Tegelijkertijd kunnen toenemende complexiteit en werkdruk leiden tot uitval en langdurig verzuim. Het dagelijks bestuur kiest daarom voor een preventieve aanpak, waarbij signalen van overbelasting zo vroeg mogelijk worden herkend en werkdruk, vitaliteit en herstel structureel aandacht krijgen.

Van functies naar talent
Een belangrijke kanteling is de beweging van denken in functies naar denken in talenten en vaardigheden. We willen beter zicht krijgen op de kwaliteiten binnen de organisatie en medewerkers flexibeler inzetten, ook buiten het eigen team. Daarmee vergroten we onze wendbaarheid en benutten we beschikbare capaciteit beter. Instrumenten als assessments, matching, traineeprogramma’s en tijdelijke detachering kunnen dit ondersteunen. Diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie vormen daarbij een vanzelfsprekend onderdeel van goed werkgeverschap. 
De HR-functie ontwikkelt zich mee en gaat sterker datagedreven werken, met meer aandacht voor organisatieontwikkeling en strategische advisering. Zo ondersteunen we niet alleen afzonderlijke personeelsvraagstukken, maar versterken we de organisatie als geheel.

Investeren in personeel en organisatieontwikkeling hangen direct samen met onze uitvoeringskracht. Op deze manier kunnen we onze ambities blijvend waarmaken.

Excel-tabel

Op 15 augustus 2026 is de nieuwe Cyberbeveiligingswet (CBW) ingegaan. De waterschappen zijn binnen deze wetgeving een essentiële entiteit geworden en moeten aan de bepalingen uit deze nieuwe wetgeving voldoen. De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) vormt de invulling van de zorgplicht uit de CBW, en heeft een wettelijke status gekregen. De BIO vormt het basisnormenkader voor informatiebeveiliging binnen alle overheidslagen (Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen). Wetterskip heeft een managementsysteem ingericht voor informatiebeveiliging. De risico’s worden continu in beeld gebracht en maatregelen om deze risico’s te beheersen worden continu gemonitord. De maatregelen waren in eerste instantie gericht op het veiliger maken van de IT/Kantoorautomatisering, maar ook de OT/Procesautomatisering is goed in beeld. Er loopt een groot verbeterprogramma om de aansturing van de assets veiliger te maken. De waterschappen hebben de gezamenlijke ambitie om met de aanpak van informatiebeveiliging te groeien naar volwassenheidsniveau 4 (van 5). In Q4 van 2026 zal binnen de sector een externe volwassenheidsmeting worden uitgevoerd om te toetsen hoe ver de waterschappen hiermee staan.

In de periode 2027-2031 werkt Wetterskip Fryslân verder aan de versterking van de inkoopfunctie. Het in 2026 vastgestelde inkoop- en aanbestedingsbeleid en handelingskader vormen daarbij het kader voor rechtmatige, doelmatige en toekomstbestendige inkoop. De focus ligt op de verdere professionalisering van aanbestedingen, bestelprocessen, contractmanagement en contractbeheer, zodat de organisatie beter in staat is om risico's te beheersen en kansen te benutten.
We zetten daarom in op een sterkere regie op contracten en leveranciers en ook krijgt Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) een nog nadrukkelijkere plaats binnen aanbestedingen en contracten. Bij aanbestedingen sturen wij op CO2-reductie, circulair materiaalgebruik, hergebruik van grondstoffen, levensduurverlenging, emissieloos werken en duurzame ketens. Daarmee vergroten wij niet alleen de maatschappelijke impact van onze investeringen, maar verkleinen wij ook onze afhankelijkheid van schaarse grondstoffen en fossiele energie.

Door versterkte monitoring en sturing ontwikkelt de inkoopfunctie zich verder tot een strategische partner die bijdraagt aan de maatschappelijke opgaven, de duurzame ambities en een financieel beheerste organisatie.

De organisatie handelt binnen de geldende wettelijke en bestuurlijke kaders en besteedt structureel aandacht aan een rechtmatige, doelmatige en transparante uitvoering van haar taken. Juridische advisering en ondersteuning zijn integraal onderdeel van de bedrijfsvoering en dragen bij aan zorgvuldige besluitvorming, risicobeheersing en de borging van de rechtsbescherming van inwoners, medewerkers en samenwerkingspartners.

Over het verslagjaar wordt gerapporteerd over de kwaliteit van besluiten, de afhandeling van bezwaar- en beroepsprocedures, de naleving van relevante wet- en regelgeving en de juridische ondersteuning bij beleidsontwikkeling en contractvorming. Waar nodig worden interne processen geactualiseerd om aan gewijzigde wetgeving en jurisprudentie te blijven voldoen. Daarnaast wordt blijvend geïnvesteerd in juridische kennis en bewustwording binnen de organisatie.

Eigendomsbeheer
Ten aanzien van eigendommen wordt gestuurd op zorgvuldig beheer, rechtmatige inzet en adequate bescherming van waterschapsbelangen. Hierbij wordt aandacht besteed aan eigendomsrechten, overeenkomsten, grond- en vastgoedvraagstukken, intellectueel eigendom en de juridische aspecten van samenwerkingsverbanden. De registratie en het beheer van eigendommen vinden plaats overeenkomstig de geldende wet- en regelgeving en interne richtlijnen.

Voor de komende periode blijft de organisatie inzetten op verdere versterking van juridische kwaliteitszorg, het beheersen van juridische risico's en het waarborgen van een betrouwbare en rechtmatige uitvoering van publieke taken. Hiermee wordt bijgedragen aan een solide bedrijfsvoering en het vertrouwen van bestuur, raad en samenleving.

Privacy
Het Three Lines of Defence-model vormt de basis voor de inrichting van privacy binnen de organisatie. De eerste lijn bestaat uit privacy-beheerders en teammanagers, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering en naleving binnen de dagelijkse processen. De tweede lijn wordt gevormd door de privacy-adviseurs, die adviseren, toetsen en ondersteunen. De derde lijn betreft de Functionaris Gegevensbescherming (FG). De FG is een onafhankelijke functionaris en rapporteert jaarlijks rechtstreeks aan het dagelijks bestuur.
De rol van zowel de privacy-adviseur als de FG wordt steeds belangrijker. Technologische ontwikkelingen, digitalisering en een groeiend bewustzijn onder medewerkers over het belang van gegevensbescherming zorgen voor een stijging in vraagstukken. Daarnaast neemt de complexiteit van de kwesties toe en zijn er hogere verwachtingen ten aanzien van zorgvuldigheid en naleving. Dit zorg voor een toename in de workload bij de privacy office.

Volgens de gezamenlijke ambitie van de Nederlandse waterschappen streeft Wetterskip Fryslân ernaar om het volwassenheidsniveau op het gebied van privacy en gegevensbescherming te verhogen naar niveau 4 (van de 5). De privacy adviseurs hebben een jaarplan opgesteld waar onder andere wordt ingezet op het behalen van niveau 4. Dit niveau zal nog niet behaald worden met de eerstvolgende audit, die is ingepland in november 2026, maar loopt wel als een rode draad binnen de projecten van het privacy office. Het behalen van taakvolwassenheid niveau 4 is overigens niet alleen afhankelijk van het privacy office, maar van de gehele organisatie. Sturing en processenbeheersing en de verantwoordelijkheden op de juiste niveaus leggen nemen tijd in beslag. 

Risicomanagement is gericht op het tijdig identificeren, analyseren, beheersen en monitoren van risico's die het realiseren van de doelstellingen van Wetterskip Fryslân kunnen belemmeren. Door risico's structureel in beeld te brengen en passende beheersmaatregelen te treffen, wordt de organisatie in staat gesteld om verantwoorde keuzes te maken en de continuïteit van de dienstverlening, waterveiligheid, waterbeheer en bedrijfsvoering te waarborgen.
Binnen Wetterskip Fryslân worden risico's periodiek geïnventariseerd en beoordeeld. Hierbij worden zowel strategische, tactische als operationele risico's beschouwd. Risico's worden beoordeeld aan de hand van een risicomatrix waarbij kans en impact worden gecombineerd. Hierdoor ontstaat inzicht in welke risico's prioriteit verdienen en welke risico's acceptabel zijn binnen de risicobereidheid van de organisatie.

De uitgangspunten voor het financiële beleid, het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie, zoals vastgesteld door het algemeen bestuur, dienen te waarborgen dat wordt voldaan aan de eisen van rechtmatigheid, verantwoording en controle (artikel 108 Waterschapswet). Daarnaast stelt het algemeen bestuur op grond van artikel 109 van de Waterschapswet regels vast voor de controle op het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie.

Met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording legt het dagelijks bestuur jaarlijks verantwoording af over de naleving van relevante wet- en regelgeving bij de totstandkoming van de financiële beheershandelingen. De bepalingen hierover zijn opgenomen in de artikelen 12 tot en met 15 van de Financiële verordening.

Conform artikel 103 van de Waterschapswet legt het dagelijks bestuur aan het algemeen bestuur over ieder begrotingsjaar verantwoording af over het gevoerde bestuur door middel van de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, en het jaarverslag. De jaarrekening en de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording dienen rechtmatig tot stand te zijn gekomen. Hierbij staat de financiële rechtmatigheid centraal.

Vanaf 2026 werkt Wetterskip Fryslân met een doorontwikkeld controleplan voor de Verbijzonderde Interne Controle (VIC). Met dit controleplan wordt risicogericht invulling gegeven aan de rechtmatigheidscontrole, waarbij onrechtmatigheden eerder worden gesignaleerd en beheerst. Daarbij wordt specifiek aandacht besteed aan de naleving van de aanbestedingswetgeving en aan begrotingsonrechtmatigheden, waaronder over- en onderschrijdingen van budgetten en kredieten. De uitkomsten van de controles worden benut om de interne beheersing verder te versterken, processen en beheersmaatregelen waar nodig aan te scherpen en de kwaliteit van de rechtmatigheidsverantwoording verder te vergroten.

Wij hebben een aantal taken ondergebracht in samenwerkingsverbanden waarin meerdere waterschappen en/of andere instellingen participeren. Het gaat hier om deelnemingen in vennootschappen, gemeenschappelijke regelingen en stichtingen. De samenwerkingsvormen duiden we aan met het begrip 'verbonden partijen'. Hieronder verstaan we een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin het waterschap een bestuurlijk en een financieel belang heeft.
Met bestuurlijk belang bedoelen we: het waterschap heeft zeggenschap door vertegenwoordiging in het bestuur of door stemrecht.
Onder financieel belang verstaan we: het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is of waarvoor aansprakelijkheid bestaat als de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt.

We werken op vele manieren samen met andere organisaties. We verwachten op deze manier meer rendement voor onszelf en de Mienskip te behalen. Eén van deze samenwerkingsvormen is het deelnemen aan verbonden partijen. Deze vorm van samenwerking vraagt om een goede balans van bevoegdheden, verantwoordelijkheden en verantwoording. 
Wanneer de vraag opkomt of het wenselijk is een samenwerking aan te gaan, om op deze manier een taak van het waterschap op afstand te organiseren, vraagt dit een goede afweging.
Onderstaande uitgangspunten zijn van toepassing bij het maken van een afweging over het al dan niet toetreden tot een verbonden partij en de inrichting ervan:
1.    Er worden alleen activiteiten overgedragen aan een verbonden partij als deze zich hiervoor lenen.
2.    Voor samenwerking in een verbonden partij wordt de best passende bestuurlijke, organisatorische en juridische vorm gekozen. De keuze tussen een publiek- of privaatrechtelijke samenwerking wordt per geval gemaakt. Er wordt gekozen voor een samenwerkingsvorm die zo eenvoudig mogelijk is.
3.    Bij besluitvorming over samenwerking in een verbonden partij wordt naast een voorstel voor de rechtsvorm, ook aandacht besteed aan risico’s en beheersmaatregelen, governance, informatievoorziening en evaluatiemomenten en een exit-strategie.

Het waterschap kan invloed uitoefenen met:

• het besturen van stichtingen en gemeenschappelijke regelingen
• een vergadering van aandeelhouders
• een raad van commissarissen
• toezicht

Wij wenden onze invloed aan als het gaat om sturing op onder andere financiën, risico’s en toekomstvisie. Het zijn vormen van verlengd lokaal bestuur. Hierdoor is de directe invloed per definitie beperkt. Bij een meerderheid voor een voorstel zal de minderheid zich moeten schikken. De democratische controle op de verbonden partijen ligt bij het algemeen bestuur. Leden van het dagelijks bestuur die deel uitmaken van een bestuur van een verbonden partij, leggen verantwoording af aan het algemeen bestuur. 

Wet open overheid
De Wet open overheid (Woo) regelt het recht op informatie over alles wat de overheid doet. De Woo moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. Artikel 3.5 van de Woo schrijft voor dat een bestuursorgaan in de jaarlijkse begroting aandacht besteedt aan de beleidsvoornemens wat betreft de uitvoering van de Woo. 

Wat gaan we doen in 2027
We gaan via de nieuwe publicatiesoftware Woo-besluiten publiceren. We richten het publicatieproces in, en eerder gepubliceerde Woo-besluiten worden eerst gemigreerd naar de nieuwe software. Parallel aan de publicatie van Woo-besluiten richten we ons direct het publiceren van een andere categorie uit de lijst van 17 informatie-categorieën. Verder zoeken we de samenhang met de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van wet en regelgeving, zoals de vernieuwde archiefwet, waarin het gaat om werkzaamheden en projecten die als doel hebben om de informatiehuishouding te verbeteren.