Paragrafen

Treasury
Wetterskip Fryslân heeft een groot deel van haar bezit gefinancierd met vreemd vermogen. Financiering is aangetrokken door middel van leningen bij banken en één lening bij de provincie Limburg. Op basis van de begroting heeft Wetterskip Fryslân te maken met een structurele financieringsbehoefte. Dit wordt veroorzaakt door voorgenomen investeringsplannen en aflossingsverplichtingen op de lopende leningen. Bij treasury draait het om het aantrekken van voldoende middelen om aan alle verplichtingen te voldoen. Hierbij moet worden voorkomen dat er overschotten ontstaan. Verder moet dit tegen zo laag mogelijke kosten (rente) gebeuren en moeten de risico’s binnen de afgesproken normen (onder andere Wet FIDO en treasurystatuut) blijven.
De treasurycommissie komt minimaal vier keer per jaar samen. Besluiten die passen binnen het treasurystatuut en het treasuryjaarplan worden vastgelegd door middel van schriftelijke transactievoorstellen. Hiermee is ‘het beheer van middelen’ voldoende ingericht. Volgens het treasurystatuut van Wetterskip Fryslân wordt jaarlijks, als onderdeel van de begrotingscyclus, een treasuryjaarplan opgesteld. Dit jaarplan plaatst het treasurybeleid in een meerjarig perspectief en beschrijft de treasury doelstellingen voor het begrotingsjaar. 

Excel-tabel

Weerstandscapaciteit
De benodigde weerstandscapaciteit wordt gevormd door de algemene reserves en ziet er als volgt uit:

bedragen x € 1.000

Beleid omtrent weerstandscapaciteit en risico's
Het weerstandsvermogen is het vermogen van het waterschap om (financiële) tegenvallers op te vangen zonder dat de continuïteit van het waterschap in gevaar komt. Het weerstandsvermogen wordt weergegeven als ratio. De weerstandsratio wordt bepaald als verhoudingsgetal tussen enerzijds weerstandscapaciteit en anderzijds de financiële risico’s. De weerstandscapaciteit is de omvang van de financiële middelen die vrijgemaakt kunnen worden om onverwachte financiële tegenvallers op te vangen. De weerstandscapaciteit wordt gevormd door de algemene reserves.

De (financiële) risico’s (na het nemen van beheersmaatregelen) brengen we jaarlijks in kaart. Bij de bepaling van de weerstandsratio houden we rekening met het feit dat risico’s nooit allemaal met een maximale omvang voorkomen. Daarom bepalen we de kans dat ze zich voordoen. Alleen bedragen boven de € 100.000 nemen we mee in de bepaling van de weerstandsratio. Daarbij houden we ook rekening met het feit dat de risico’s niet allemaal in hetzelfde jaar tot incidenten leiden: het samenlooppercentage. Dit samenlooppercentage is, zoals gebruikelijk binnen de overheid, vastgesteld op 90%.

In formule ziet dit er als volgt uit: weerstandsratio = weerstandscapaciteit / (0,9 x risico's). We streven naar een weerstandsratio die als voldoende wordt beschouwd. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de onderstaande tabel. In dit model wordt een oordeel gekoppeld aan het verhoudingsgetal weerstandsratio.

Risico's
In de risico's die van belang kunnen zijn voor de financiële positie van Wetterskip Fryslân maken we een onderscheid in drie verschillende categorieën:

Risicovolle ontwikkelingen:
Bestuurlijk relevante ontwikkelingen die aanzienlijke risico’s inhouden voor de taakuitvoering van het waterschap op termijn, maar waarvan de aard en omvang van het financiële effect nog onzeker zijn. Vaak gaat het om de lange termijn.

Strategische risico’s:
Risico’s die van invloed zijn op het behalen van strategische doelen. Hieraan valt merendeels (nog) geen bedrag te koppelen. Vaak spelen deze risico’s op de middellange termijn.

Operationele risico’s:
Risico’s die in het komende begrotingsjaar kunnen optreden met een aanzienlijk financieel effect (meer dan € 100.000). Deze risico’s worden zo goed als mogelijk gekwantificeerd meegenomen bij het bepalen van de minimale weerstandscapaciteit.

Risicovolle ontwikkelingen:

Oorlogsdreiging
Op het gebied van internationale veiligheid is er de afgelopen jaren veel veranderd. Er is sprake van een reële oorlogsdreiging en het is niet langer ondenkbaar dat ons land direct betrokken raakt bij een grootschalig gewapend conflict. In de kabinetsbrief van december 2024 roept het Rijk, ondersteund door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en de Commandant der Strijdkrachten (CDS), decentrale overheden nadrukkelijk op zich voor te bereiden op langdurige en ontwrichtende crisissituaties. Hoge prioriteit hierbij is het beschermen van vitale en andere belangrijke processen in de maatschappij. De Ministers van Justitie en Veiligheid en Defensie hebben er bij de tweede kamer op aangedrongen om de weerbaarheid van o.a. de vitale sectoren, waaronder de waterschappen, te vergroten. In dit kader heeft het Rijk een nationale weerbaarheidsopgave geformuleerd. Deze opgave kent twee sporen: maatschappelijke weerbaarheid en militaire paraatheid, en is uitgewerkt in zes inhoudelijke pijlers. Van decentrale overheden, zoals Wetterskip Fryslân, wordt een actieve en zichtbare bijdrage verwacht aan de invulling van deze weerbaarheidsopgave.

Draagvlak verlies van de omgeving voor wateropgaven
De relatie tussen het waterschap en de samenleving is heel belangrijk voor goed waterbeheer en beleid. We zetten in op participatie en betrokkenheid van burgers, bedrijven en andere belanghebbenden. Dit doen we via inspraakprocedures en adviesorganen, met als doel meer draagvlak en vertrouwen te creëren. In een gepolariseerde maatschappij is het behoud van draagvlak cruciaal, omdat gebrek hieraan kan leiden tot weerstand en verminderde effectiviteit van projecten. Transparante communicatie en het zoeken naar overeenstemming zijn daarom belangrijk om een constructieve relatie met stakeholders te behouden.
Daarnaast vraagt de complexiteit van hedendaagse maatschappelijke uitdagingen om een gezamenlijke aanpak van waterbeheer, waarbij overheden samenwerken als één geheel. Ook publiek-private samenwerkingen worden steeds belangrijker om oplossingen te vinden voor bijvoorbeeld de groeiende vraag naar expertise die kan worden ingezet om klimaatverandering en de mogelijke gevolgen daarvan het hoofd te bieden.

Verjuridisering van de maatschappij
We merken dat in toenemende mate sprake is van wetgeving, ook binnen ons werkgebied. Daarnaast zien we in onze omgeving dat stakeholders steeds meer gebruik maken van de mogelijkheden die de wet biedt, om zicht te krijgen in stukken. Dit zien we in de toename van het aantal de aard van WOO-verzoeken. We sluiten niet uit, dat we in toekomst meer inzet moeten gaan plegen om te kunnen blijven voldoen aan de wettelijke plichten die voor ons gelden.

Toxicologische verontreiniging
Een andere ontwikkeling is de toename van toxicologische verontreinigingen in het oppervlaktewater, zoals PFAS en medicijnresten. Door verbeterde meetmethoden wordt de aanwezigheid van schadelijke stoffen steeds zichtbaarder. Deze stoffen hebben impact op zowel de natuur, biodiversiteit als de volksgezondheid. Onze uitdaging ligt in het ontwikkelen van regelgeving en innovatieve zuiveringstechnieken om de waterkwaliteit te verbeteren. Hierbij is samenwerking met diverse sectoren nodig om tot duurzame oplossingen te komen.

Jelsumer Feart
In maart 2024 is een hoge concentratie PFAS aangetroffen in het oppervlaktewater van de Jelsumer Feart, een circa twee kilometer lange watergang tussen Vliegbasis Leeuwarden en de Dokkumer Ie. Naar aanleiding hiervan is een ambtelijke werkgroep opgericht, bestaande uit vertegenwoordigers van Wetterskip Fryslân, Gemeente Leeuwarden en Defensie.

Deze werkgroep streeft naar een gezamenlijke, minnelijke oplossing voor de gemaakte kosten en de noodzakelijke sanering, om juridische procedures tussen overheden te voorkomen. Het doel is een eenduidige aanpak en heldere communicatie naar buiten, waarbij ieder bevoegd gezag zijn wettelijke taken en verantwoordelijkheden naleeft.
Het risico bestaat echter dat Defensie de financiële claim niet (volledig) honoreert, waardoor de betrokken overheden en mogelijk daarmee ook Wetterskip Fryslân (een deel van) de gemaakte kosten zelf moeten dragen.

Gevolgen (nieuwe) Europese regelgeving
Europese regelgeving speelt een grote rol in het werk van waterschappen. Richtlijnen zoals de Kaderrichtlijn Water en de Richtlijn Stedelijk Afvalwaterbeheer leggen strenge eisen op voor waterkwaliteit. Niet voldoen aan deze richtlijnen kan leiden tot boetes en het verlies van financiering. De verwachting is dat de Europese regelgeving verder zal toenemen en strikter wordt, wat een grotere uitdaging betekent voor het uitvoeren van onze waterschapstaken.
 
Klimaatverandering
De ontwikkelingen op het gebied van klimaatverandering zijn duidelijk. Hogere temperaturen, stijgende zeespiegel en extreem weer, maken het nodig om voortdurend te investeren in waterkeringen en aanpassingen van watersystemen. Deze ontwikkelingen hebben ook invloed de veerkracht van onze watersystemen en de gestelde KRW-doelen. 

Toenemende schaarste grondstoffen
In de komende jaren krijgen we te maken met toenemende schaarste aan grondstoffen. Dit heeft gevolgen voor de aanleg en het onderhoud van infrastructuur. De vraag naar materialen neemt toe, terwijl in toenemende mate sprake is van beperkte beschikbaarheid door uitputting van bronnen en geopolitieke spanningen. Dit kan leiden tot hogere prijzen en moeilijkere toegang tot essentiële bouwmaterialen. Voor investeringsprojecten betekent dit dat planning, uitvoering en kosten complexer kunnen worden.

Onvoorspelbaarheid landelijke politiek
De onrust in de landelijke politiek zorgt voor onduidelijkheid in de continuïteit van afspraken. Dit geeft onzekerheid en risico op lange termijn vraagstukken. Op verschillende dossiers, waaronder de aanpak kreeft en restopgave agrarische emissies, zien we dat het rijk taken probeert te verleggen richting waterschappen, zonder daar ook het budget voor te regelen. Deze afwenteling geeft financiële onzekerheid.

Strategische risico's
In 2025 zijn de strategische risico’s vastgesteld. Voor 2026 betekent dit dat de strategische risico’s volledig zijn opgenomen in het risicomanagement proces. De volgende strategische risico’s zijn vastgesteld (willekeurige volgorde):

Cyberdreiging
Er is sprake van toenemende digitale dreiging. Ransomware, supply chain-aanvallen en phishing zijn erop gericht systemen uit te schakelen of te ‘gijzelen’, waardoor het functioneren en het bestaansrecht van de organisatie in gevaar komt. Om die reden is cyberweerbaarheid een strategische randvoorwaarde voor continuïteit, veiligheid en vertrouwen.

Uitval energievoorziening
De maatschappij is steeds grotere mate afhankelijk van nutsvoorzieningen. Dit zorgt ook bij onze organisatie voor kwetsbaarheid; als stroom of gas zou uitvallen, zullen onze processen direct of indirect worden geraakt. Door overbelasting van het stroomnet is de kans op omvangrijke en ook langdurige stroomuitval reëel te noemen, met niet alleen gevolgen voor de operationele efficiëntie, maar ook voor de betrouwbaarheid en het imago van de organisatie. En als door stroomstoring gemalen zouden uitvallen, dan kan dit ook maatschappelijke impact hebben. Het is aan de organisatie om zoveel mogelijk te borgen dat negatieve gevolgen van stroomuitval beperkt blijven. 

Klimaatadaptatie ontoereikend (waterkwantiteit)
Gevolgen van klimaatveranderingen zijn al merkbaar en zullen in toenemende mate leiden tot extreme weersomstandigheden, zeespiegelstijging en droogte. Als wij de aanpassingscapaciteit van het tempo van de klimaatverandering niet voldoende kunnen bijbenen, zal dit leiden tot steeds meer druk op het watersysteem en concrete problemen in de vorm van wateroverlast, verdroging, verzilting en schade aan natuur, landbouw en infrastructuur. Ook de beschikbaarheid van zoetwater speelt hierin een grote rol. Dit vraagt om versnelling van investeringen en innovaties.

Waterkwaliteit onvoldoende
Ondanks inspanningen blijft het een uitdaging om de waterkwaliteit, waaronder de KRW-doelen, te behalen. Zeker als er sprake is van externe invloeden als lozingen, medicijnresten en microplastics, waar we geen of beperkte invloed op hebben. Toch is het onze taak alles in het werk te stellen en de vereiste technieken aan te wenden om te zorgen voor schoon oppervlaktewater dat voldoet aan de gestelde richtlijnen. Ook het aanvechten van lozingsvergunningen brengt dit risico met zich mee. Het niet halen van doelen kan leiden tot Europese sancties, reputatieschade en hogere investeringsdruk.

Personeelskrapte
Vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt bedreigen de continuïteit en kwaliteit van de uitvoering. Het vertrek van ervaren medewerkers veroorzaakt kennisverlies, terwijl de transitie naar een digitaal en klimaatadaptief waterschap juist nieuwe competenties vraagt.

Operationele risico's met mogelijk effect van meer dan € 100.000
In het volgende overzicht staan de operationele risico’s die een mogelijk effect hebben van meer dan € 100.000. Het gaat hierbij om het restrisico dat overblijft na implementatie van beheersmaatregelen.

* L = Laag (20%) M = Midden (50%) H = Hoog (90%)

Wetterskip Fryslân kent een tweetal taken: Watersystemen en Waterketen. Aangegeven wordt voor welke taak het risico speelt. Indien het voor beide speelt wordt het risico verdeeld conform de verhouding in omvang van de begroting: 2/3 Watersystemen (WS) en 1/3 Waterketen (WK). Deze berekening gebruiken we om de benodigde weerstandsvermogen per taak uit te rekenen. Rekening houdend met het samenlooppercentage van 90% betekent dit het volgende:

Opgesplitst naar taak:

Weerstandsratio
De weerstandsratio wordt dus berekend door de weerstandscapaciteit te delen op de waarde van de risico's. Op basis van bovenstaande risico-inventarisatie komt de weerstandsratio uit op: (€ 30.837.000 / 6.993.000) = 4,4.

Excel-tabel

Onderstaande tabel toont onze bestemmingsreserves weer zoals deze zijn vastgesteld door het algemeen bestuur bij de afgelopen jaarrekeningen. De toewijzing van resultaten gebeurt vooral tijdens de vaststelling van de jaarstukken. 

Excel-tabel

Voorzieningen nemen we in onze balans op (zie ook hoofdstuk geprognosticeerde balans)

Pensioenvoorziening voormalig bestuur
De pensioenen van de (oud-)bestuursleden komen ten laste van Wetterskip Fryslân (‘eigen beheer’). Voor deze toekomstige, constant gemaakte verplichtingen is een voorziening gevormd. De basis voor deze voorziening is een actuariële berekening van de pensioenrechten. De voorziening geldt voor zowel voormalige bestuursleden die al met pensioen zijn als voor degenen die de pensioengerechtigde leeftijd nog niet hebben bereikt. 

Wachtgeld voormalig bestuur
Na de verkiezingen van 2015, 2019 en 2023 zijn nieuwe besturen aangetreden. Vanuit oude dagelijkse besturen namen diverse leden weer zitting in het nieuwe dagelijks bestuur. Andere leden zijn een andere functie gaan vervullen of zijn met pensioen gegaan. De berekening is gebaseerd op huidige wet- en regelgeving en het geldende overgangsrecht. De totale wachtgeldverplichting is toegevoegd aan een voorziening. Inkomsten uit een nieuwe betrekking trekken we af van de uitkering en de voorziening.

Voormalig personeel
Deze voorziening is voor medewerkers waarvoor wij wettelijk gezien risicodrager voor de ww zijn. Voor de ontstane aanspraken is een voorziening gevormd. 

Voorziening gratificatie jubilea
Dit is een voorziening voor alle jubilea-uitkeringen die werknemers  volgens de geldende arbeidsvoorwaarden hebben opgebouwd. De voorziening geldt voor de huidige werknemers. We houden er rekening mee dat iemand kan vertrekken.

Persoonsgebonden basisbudget
In de cao voor de waterschappen is een persoonsgebonden basisbudget (PBB) opgenomen. Het PBB bedraagt met ingang van 2021 € 6.000 per medewerker. Medewerkers kunnen dit budget in een periode van vijf jaar inzetten voor loopbaanontwikkeling. Administratief gaan we ervan uit dat per medewerker jaarlijks gemiddeld € 1.200 beschikbaar is. De bedragen die niet zijn ingezet, houden we voor volgende jaren beschikbaar. Om aan deze toekomstige verplichting te kunnen voldoen, hebben we een voorziening PBB ingesteld. Bij het bepalen van de omvang van deze voorziening gaan we ervan uit dat onze medewerkers 80% van € 6.000 gaan gebruiken. 

Thuiswerkplek
FNV Overheid heeft een akkoord met de andere cao-partijen bereikt over thuiswerken. De overeengekomen afspraken gaan over twee punten: een thuiswerkbudget en een thuiswerkvergoeding. De afspraken gelden vanaf 1 april 2025 tot 1 april 2030 en zijn onderdeel van de cao Waterschappen. Voor elke medewerker die structureel thuiswerkt is een budget beschikbaar. Het budget is met ingang van de laatst afgesloten CAO verhoogd. De medewerker kan hiervoor op declaratiebasis middelen voor een arbo-en ergonomisch verantwoorde thuiswerkplek aanschaffen (zoals een bureau of een stoel). Dit budget is niet bedoeld voor hardware (zoals een computer, laptop of een beeldscherm). Niet alle medewerkers die hiervoor in aanmerking komen hebben in de afgelopen jaren middelen aangeschaft en gedeclareerd. Omdat het budget per werknemer is verhoogd is er een dotatie aan de voorziening 

De hoogte van de voorzieningen in deze jaarrekening is voldoende. De meerjarige onttrekkingen zijn in beeld. Bij het opstellen van de jaarrekening herijken we de stand van de voorzieningen en vullen deze aan indien nodig, of we gebruiken het overschot voor de exploitatie. 

Excel-tabel

De kengetallen zijn gebaseerd op de cijfers van deze jaarrekening, zoals deze in het betreffende hoofdstuk is opgenomen.

Weerstandsvermogen
Definitie: Weerstandsvermogen is de relatie tussen:

1. de weerstandscapaciteit: de middelen en mogelijkheden waarover het waterschap beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken.
2. alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie.

Op basis van deze jaarrekening en onze bijgestelde risicoschatting is het weerstandsvermogen op balansdatum:

Netto schuldquote
Definitie: Verhouding tussen de omvang van de netto schuld en de totale belastingopbrengsten

EMU-saldo
Definitie: Geraamde onderscheidenlijk gerealiseerde saldo van de ontvangsten en uitgaven van een waterschap, berekend op transactie-basis en volgens de voorschriften van het Europese systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie. Zie onderdeel hieronder.

Wendbaarheid van de begroting
Definitie: Verhouding tussen de totale kapitaallasten en de totale bruto-exploitatiekosten

Lastendruk
Definitie: Hoogte lastendruk van een meerpersoonshuishouden met een eigen woning in vergelijking met het landelijk gemiddelde

Voor inzicht in de lastendruk, verwijzen we naar het hoofdstuk "Raming belastingopbrengsten en toelichting". 

Excel-tabel

Excel-tabel

De mutatie van de netto vlottende financiering in 2025 leggen we uit in de staat van herkomst en besteding van middelen.

Excel-tabel

In de begroting 2025 hebben we de incidentele baten en lasten in deze paragraaf weergegeven. 
In de jaarstukken is dit onderdeel verplaatst naar het onderdeel in de jaarrekening : Overzicht van baten en lasten. 

Excel-tabel

De primaire taken van Wetterskip Fryslân zijn het zorgen voor schoon water, voor voldoende water en voor veiligheid. Om deze te kunnen uitvoeren beschikken we over een fysieke infrastructuur die bestaat uit duizenden onderdelen, onze assets. Het gaat dan om kleine onderdelen zoals  stuwen, inlaten en duikers, maar ook om grote objecten als de rioolwaterzuiveringen, het hoofdkantoor en zeedijken. Sommige onderdelen zijn nieuw, andere hebben we geërfd van de talrijke voorlopers van ons waterschap, met als blikvanger ons meer dan 100 jaar oude Woudagemaal. Met assetmanagement zijn we op weg om op een gestructureerde wijze grip te krijgen op het beheer van al deze bezittingen. 
Gezien het belang van goed onderhoud van kapitaalgoederen (assets) en de steeds grotere aandacht voor assetmanagement bij de waterschappen, is nu ook in het Waterschapsbesluit een paragraaf asset-management voorgeschreven in de beleidsbegroting en het jaarverslag. Hierin worden de (hoeveelheden) assets beschreven en de beleidskaders en kwaliteitsnormen aangegeven. Ook wordt inzicht gegeven in hoe het beheer en onderhoud is vormgegeven en de bijbehorende financiële middelen.

Excel-tabel

De actieve kunstwerken
De actieve kunstwerken zijn assets ( =middelen) waarmee (mede) een opgave kan worden behaald. Peilbeheer is één van de bekendste opgaven maar ook het verbeteren van de vismigratie is een opgave.
Het is één van de taken van de assetcoördinator om te zorgen dat de rayonbeheerder goed onderhouden en veilige assets heeft en behoudt. Met deze assets kan de rayonbeheerder op zijn beurt de verschillende functies in haar/zijn rayon goed bedienen. Die functies zijn divers, o.a. landbouw, natuur en bebouwd.

Beleidskader
Waterbeheerplan (WPB)
Coalitieakkoord
Nota peilbeheer, peilbesluiten

Beschikbaarheid / kwaliteitsnormen
De normen voor beschikbaarheid komen uit de peilbesluiten die bestuurlijk zijn vastgesteld. De hydrologische uitgangspunten vertalen we naar een capaciteitsnorm voor afvoer van water uit peilgebieden via gemalen naar de boezem. Hierbij houden we rekening met de wateraanvoer, het verhard gebied, de functie en de grondsoort. Zo wordt een gemaalcapaciteit bepaald. De ontwerp levensduur van gemalen is op basis van vakmanschap bepaald.

Eens in de 5 jaar moeten we wettelijk een risico-inventarisatie en evaluatie doen. De betrouwbaarheid van actieve kunstwerken hangt samen met de beschikbaarheidsnormen. De norm is afhankelijk van efficiëntie. 

Areaal kapitaalgoederen actieve kunstwerken

Beheer & Onderhoud 

Financiën in de actieve kunstwerken

bedragen x € 1.000

Excel-tabel

De primaire en secundaire keringen

De primaire en secundaire keringen beschermen ons tegen hoogwater op het IJsselmeer, de Waddenzee en het Lauwersmeer.

Beleidskader
Deltaprogramma (t/m 2050 hebben de waterschappen en Rijkswaterstaat de tijd om de dijken en duinen te versterken.)
Zorgplicht primaire keringen
Coalitieakkoord
Beleidsregels legger
Ambysje Bioferskaat

Kwaliteitsnormen
Sinds 2017 gelden er nieuwe veiligheidsnormen voor dijken, dammen en duinen. Deze staan in het Deltaprogramma. 

Excel-tabel

De rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's), rioolgemalen (rg's) en slibontwateringsinstallatie (soi) zijn assets ten dienste van het maatschappelijk doel "bescherming van volksgezondheid en milieu". Bij de rwzi's ligt de focus op zuiveren (effluentnormen), bij de rioolgemalen op afvoer van afvalwater (afnameverplichting) en bij de soi op ontwateren. Deze keten van assets zorgt voor zuivering van afvalwater afkomstig uit de rioolstelsels van gemeenten en brengt het gezuiverde afvalwater terug in het oppervlaktewater.

Beleidskader
Zuivering van stedelijk afvalwater gebracht in een openbaar vuilwaterriool gebeurt in een zuiveringsinstallatie onder de zorg van het waterschap, dat geregeld is in de Waterwet art. 3.4.
De voorschriften voor het lozen vanuit rwzi’s (onder meer de normen voor het effluent) staan in het Activiteitenbesluit Milieubeheer par. 3.1.4a art. 3.5e t/m 3.55 en in de Activiteitenregeling par. 3.1.2. art. 3.4ga tot en met 3.4 gd.
Het bestuur van Wetterskip Fryslân heeft een Beleids- en Beheernota Zuiveren vastgesteld met de opgaven bóven normaal beheer en instandhouding. Het gaat onder meer om eigen beleid om de last van stikstof en fosfaat extra terug te brengen, dus onder de wettelijke norm.
De lozingseisen voor de rwzi's liggen vast in vergunningen. Wetterskip Fryslân is ISO-gecertificeerd voor het transport en zuiveren van afvalwater en het verwerken van het zuiveringsslib volgens NEN-EN-ISO 14001 (milieuzorgsysteem). Voor de rioolgemalen is de afnameverplichting vastgelegd in overeenkomsten met gemeenten.
Het energiebeleid vormt het uitgangspunt voor investeringsbeslissingen waarbij een elektriciteitsvraag aan de orde is.

Kwaliteitsnormen
De assetgroep waterketen heeft een volwassenheidsscore van 3,4.  De normen die hierboven zijn genoemd vormen de basis voor de score van deze assetgroep. Dit getal zegt enkel iets over de volwassenheid binnen de waterketen. We hebben een milieu certificering voor transport, zuiveren en slibverwerking (ISO 14001). Dat betekent dat het overgrote deel van de processen is beschreven en periodiek door de TüV wordt geauditeerd. 

Excel-tabel

Op 16 december 2025 heeft het dagelijks bestuur ingestemd met de organisatieaanpassing. Hierin is onze visie opgenomen welke luidt: “Wij zijn een organisatie met een duidelijke koers en een hart voor de samenleving. Vanuit onze wettelijke verantwoordelijkheid en bestuurlijke ambitie werken we met overtuiging aan wat ertoe doet. We staan in verbinding met onze omgeving en bewegen mee met maatschappelijke veranderingen. Ons vakmanschap, onze betrokkenheid en onze manier van werken maken ons wendbaar en weerbaar. Zo blijven we betekenisvol. Gebiedsgericht en omgevingsgericht werken zijn essentieel om onze rol goed te vervullen. Ze bepalen hoe we keuzes maken in het waterbeheer én hoe we ons werk organiseren en ons gedragen als medewerkers. In een wereld die voortdurend verandert, kiezen wij ervoor om actief, zichtbaar en betrokken te zijn. 
Bovenstaande visie is vertaald naar één helder doel: “Samen bouwen aan een doelgerichte en dienstbare organisatie, waarin bestuur en ambtelijke kracht elkaar versterken. Dit betekent dat iedereen, op elk niveau, werkt vanuit een duidelijke relatie tussen de eigen taken en de doelen van het waterschap.” Met ingang van 1 april 2026 gaat de nieuwe structuur in. In 2026 zal de aanpassing van het sturingsmodel van de organisatie volledig ingevuld worden. 

Excel-tabel

Wetterskip Fryslân groeit en ontwikkelt zich verder. De formatie en bezetting nemen toe en het personeelsbestand verandert zichtbaar: er is veel nieuwe instroom, een groot aandeel oudere medewerkers en een krimpende middengroep. Deze ontwikkeling versterkt vernieuwing maar brengt ook (toekomstige) risico’s met zich mee zoals kenniscontinuïteit en uitstroom. De leeftijdscategorie 45+ is in de organisatie sterk vertegenwoordigd met 61%. De afgelopen jaren is er daarom extra ingezet op de instroom van jonge medewerkers. De man-vrouwverhouding schuift richting meer balans, en functies bewegen steeds meer naar hogere schalen, passend bij de toenemende complexiteit van het werk. De meeste collega’s werken 32 uur of meer.

Wetterskip Fryslân blijft duidelijk een aantrekkelijke werkgever. In 2025 waren er 71 vacatures. Vacatures worden nog steeds goed vervuld (voorzieningspercentage 90%, is gelijk aan andere jaren), en gemiddeld waren er 16 reacties per vacature. Vergelijkbare vacatureaantallen (en cijfers) eerdere jaren tonen een structurele wervingsopgave:

• 2022: 82 vacatures
• 2023: 108 vacatures
• 2024: 91 vacatures

Het afgelopen jaar maar ook de komende periode staan we voor belangrijke uitdagingen; de vergrijzing op de arbeidsmarkt én binnen Wetterskip Fryslân zorgt voor uitstroom van ervaren medewerkers, waardoor de druk op kennisbehoud en instroom verder toeneemt. Daarnaast heeft de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) de inzet van externe specialisten complexer gemaakt, omdat schijnzelfstandigheid strenger wordt gehandhaafd. Dit bemoeilijkt het tijdelijk aantrekken van schaarse expertise. Ook verschuift de arbeidsmarkt steeds meer richting vaardigheden in plaats van diploma’s, terwijl regelgeving en functieprofielen binnen de publieke sector vaak nog diploma-gericht zijn. Daarbij is het vinden en aantrekken van hooggekwalificeerd technisch personeel steeds uitdagender geworden en zal dit de komende jaren verder toenemen door toenemende schaarste en concurrentie.

De aard en omvang van de opgaven en de investeringsprogramma’s veranderen. Zo zijn de taken niet alleen toegenomen in aantal, maar ook in complexiteit, juridische zwaarte en maatschappelijke impact. Nieuwe en aangescherpte wet- en regelgeving, maar ook intensievere bestuurlijke samenwerking in de ruimtelijke omgeving, leiden tot een structurele uitbreiding van het takenpakket. Bij de vaststelling van de begroting 2025 zijn hiervoor de financiële middelen vastgesteld. De formatie is vanwege voorgaande redenen met 17 fte toegenomen, van 653 naar 670 fte. Dit bestaat uit 7,5 fte conform de voorstellen waarmee is ingestemd bij de Perspectiefnota 2026-2030 en voor 2 fte voor een subsidieproject dat 5 jaar loopt. Daarnaast is gedurende 2025 voor 7 fte structureel budget omgezet van goederen & diensten naar personeelsbudget. Deze mutaties zijn budgetneutraal in de begroting verwerkt. 

In een arbeidsmarkt die verder zal verkrappen, versterkt Wetterskip Fryslân haar werkgeverspositie met de nieuwe campagne “Wat start jij”. Deze campagne laat zien dat werken bij het Wetterskip meer is dan taken of functies: het draait om wat je in beweging zet, voor jezelf, voor collega’s en voor de samenleving. Hiermee richten we ons op betekenisvol werk en spreken we nieuwe doelgroepen aan.

Het ziekteverzuim is licht gestegen ondanks de inspanningen. Het ziekteverzuim wordt actief gemanaged en er zijn minder langdurige verzuimdossiers bijgekomen. In het afgelopen jaar zijn voor het personeel de Arbo-voorzieningen gericht ingezet om goede arbeidsomstandigheden, preventie en duurzame inzetbaarheid te waarborgen. Die inspanningen betroffen onder meer:

• Verzuimbegeleiding en inzet van de bedrijfsarts, inclusief versnelde consulten en aanvullende advisering bij complexe situaties en overleg met leidinggevenden.
• Preventieve en curatieve ondersteuning, zoals bedrijfsmaatschappelijk werk, psychologische begeleiding en interventies via de arbodienst. Daarnaast zijn periodiek tien arbeidsdeskundige onderzoeken uitgevoerd in het kader van de Wet verbetering Poortwachter.
• Trainingen en programma’s gericht op duurzame inzetbaarheid, waaronder trainingen rondom werkdruk, vitaliteit en mentale gezondheid, evenals lifestyle-events die van invloed zijn op het werk.
• Veiligheids- en werkplekvoorzieningen, waaronder ergonomische hulpmiddelen en werkplekonderzoeken.

Deze inzet draagt direct bij aan de inzetbaarheid en het welzijn van medewerkers, helpt langdurig verzuim te voorkomen en ondersteunt het creëren van een veilige en gezonde werkomgeving. 

Excel-tabel

In 2025 heeft het laboratorium op verzoek van Friese gemeentes drugstesten uitgevoerd in het rioolwater. Tegelijkertijd speelt de problematiek rondom PFAS nog steeds, dit heeft zowel de aandacht van het laboratorium (in de vorm van bemonstering en analyses) als het Wetterskip Fryslan in zijn algemeenheid. Ook geldt dat ontwikkelingen rondom microplastics, een onderwerp waarop het algemeen bestuur is aangehaakt, in volle gang zijn. In dit kader is in 2025 een separate ruimte gerealiseerd binnen het laboratorium waar specifiek werkzaamheden voor microplastics worden uitgevoerd. Verder lopen binnen het laboratorium verscheidene interne projecten, waarvan de introductie van LIMS Labware de grootste is. Verwachting is dat voorgenoemde applicatie in het 2e kwartaal 2026 live gaat. Tot slot heeft de Raad van Accreditatie in hun audit 2025 geen afwijkingen geconstateerd (en dat is uniek voor een laboratorium). 

Excel-tabel

Vanaf 2025 vormt het Three Lines of Defence-model de basis voor de inrichting van privacy binnen de organisatie. De eerste lijn bestaat uit privacy-beheerders en vakgroepleiders, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering en naleving binnen de dagelijkse processen. De tweede lijn wordt gevormd door de privacy-adviseurs, die adviseren, toetsen en ondersteunen. De derde lijn betreft de Functionaris Gegevensbescherming (FG). De FG is een onafhankelijke functionaris en rapporteert jaarlijks rechtstreeks aan het dagelijks bestuur.

De rol van zowel de privacy-adviseur als de FG wordt steeds belangrijker. Technologische ontwikkelingen, digitalisering en een groeiend bewustzijn onder medewerkers over het belang van gegevensbescherming zorgen voor een stijging in vraagstukken. Daarnaast neemt de complexiteit van de kwesties toe en zijn er hogere verwachtingen ten aanzien van zorgvuldigheid en naleving. Dit zorg voor een toename in de workload bij de privacy office.

In het afgelopen jaar is een groei in het aantal geregistreerde privacy-incidenten (datalekken) te zien ten opzichte van voorgaand jaar. De toename kan wijzen op een verbeterde meldingsbereidheid en een grotere alertheid binnen de organisatie. Deze ontwikkeling is positief te duiden: zij wijst op een groeiend bewustzijn. En dat is een essentieel onderdeel van privacybescherming en bovendien een wettelijke verplichting op grond van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).

Volgens de gezamenlijke ambitie van de Nederlandse waterschappen streeft Wetterskip Fryslân ernaar om het volwassenheidsniveau op het gebied van privacy en gegevensbescherming te verhogen naar niveau 4 (van de 5). We zijn gestart met het opstellen van een actieplan waar wordt ingezet op het behalen van niveau 4 in 2027. Het behalen van taakvolwassenheid niveau 4 is overigens niet alleen afhankelijk van het privacy office, maar van de gehele organisatie. Sturing en processenbeheersing en de verantwoordelijkheden op de juiste niveaus leggen nemen tijd in beslag. 

Excel-tabel

Het afgelopen jaar heeft in het teken gestaan van het creëren van inzicht en overzicht binnen onze informatiebeveiliging. De implementatie van een Information Security Management System (ISMS) heeft ons geholpen processen te structureren en verantwoordelijkheden helder te beleggen. Daarnaast is onze CMDB (een gecentraliseerde databank waarin een organisatie alle configuratie items vastlegt die nodig zijn om haar IT-diensten te leveren) geactualiseerd, waardoor we een betrouwbaarder beeld hebben gekregen van onze IT-assets en afhankelijkheden.

Om kwetsbaarheden gericht aan te pakken, zijn gecontroleerde, ethische aanvallen op systemen, netwerken en applicaties uitgevoerd voordat kwaadwillende ze kunnen misbruiken.

Onze digitale weerbaarheid is verder versterkt door een combinatie van technische en organisatorische maatregelen. Medewerkers zijn getraind via het opleidingsplatform ARDA, aangevuld met periodieke phishingtesten om de bewustwording te vergroten. Binnen de procesautomatisering zijn belangrijke stappen gezet door oude besturingssystemen te vervangen, wat de risico’s van verouderde technologie aanzienlijk heeft verminderd. Daarnaast is de samenwerking met andere waterschappen verstevigd door gezamenlijk aan te sluiten op een Security Operations Center (SOC), wat onze monitoringcapaciteit en incidentrespons verder heeft verbeterd.

Daarnaast is onze fysieke en operationele weerbaarheid verhoogd, wat de continuïteit en het herstelvermogen vergroot. Hoewel geen enkele organisatie 100% veiligheid kan garanderen, stelt de inzet van de nieuwe SOC-dienst ons in staat sneller en effectiever te reageren op incidenten, waardoor de impact van potentiële beveiligingsincidenten aanzienlijk kan worden beperkt.

Het bredere dreigingslandschap wordt daarnaast sterk beïnvloed door oplopende geopolitieke spanningen en toenemende aandacht voor digitale soevereiniteit. Internationale ontwikkelingen hebben directe impact op de beschikbaarheid van technologie, de stabiliteit van ketenpartners en de complexiteit van digitale dreigingen. Dit vraagt om voortdurende alertheid en een scherp zicht op afhankelijkheden buiten de eigen organisatie.

Tot slot heeft de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie nieuwe uitdagingen én kansen met zich meegebracht. AI introduceert risico’s zoals ongewenste automatisering, datalekken en misbruik van generatieve modellen, maar biedt ook mogelijkheden om processen te optimaliseren en de productiviteit te verhogen. Om deze balans te bewaken, hebben we interne regelgeving en richtlijnen opgesteld voor het verantwoord gebruik van AI.

Excel-tabel

De definitie van overhead uit artikel 1 van het BBV wordt geduid als: 'het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Hiertoe behoren ook de systemen en aanverwante lasten die deze functies ondersteunen. Dit kan terug gebracht worden tot de volgende uitgangspunten, met betrekking tot het toerekenen van de overhead, voor het Wetterskip Fryslân:

• Directe kosten zoveel mogelijk direct toerekenen aan de betreffende beleidsvelden en beheerproducten;
• Ondersteunende taken zijn niet direct dienstbaar aan de externe klant of het externe product en behoren derhalve tot de overhead. Wanneer deze ondersteunende taken worden uitbesteed, behoren de uitbestedingskosten bedrijfsvoering tot de overhead (bijvoorbeeld uitbesteding salarisadministratie);
• Sturende taken vervult door hiërarchisch leidinggevenden behoren tot de overhead. De bijbehorende loonkosten behoren ondeelbaar tot de overhead.

Onderstaande tabel toont de huidige waarden van de totale overhead.

Excel-tabel

De uitgangspunten voor het financiële beleid, het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie die bij verordening vastgesteld zijn door het algemeen bestuur dienen te waarborgen dat aan de eisen van rechtmatigheid, verantwoording en controle wordt voldaan (art. 108 Waterschapswet). Daarnaast stelt het algemeen bestuur volgens art. 109 van de Waterschapswet bij verordening regels vast voor de controle op het financiële beheer en op de inrichting van de financiële organisatie. Met de inwerkingtreding van de wet versterking decentrale rekenkamers dient met ingang van 2025 Wetterskip Fryslân een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen in de jaarrekening. Dit is opgenomen in de artikelen 12 t/m 15 in 
de Financiële verordening.

We hebben in 2025 onze processen en systemen ingericht in lijn met de nieuwe wet- en regelgeving. In ons controleplan Verbijzonderde Interne Controle (VIC) beschrijven we welke controles we uitvoeren en hoe we vroegtijdig onrechtmatigheden kunnen identificeren en ondervangen. We hebben het beleid en de processen afgestemd met onze accountant en laten deze toetsen om vast te stellen of we in control zijn.

Rechtmatigheidsverantwoording
Met ingang van 2025 is de rechtmatigheidsverantwoording een verantwoordelijkheid van het dagelijks bestuur. De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen.  In de rechtmatigheidsverantwoording licht het dagelijks bestuur toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden- en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd.  

De conclusie over 2025 is dat er op deze drie criteria rechtmatig is gehandeld.

Rapportagegrens
De rapportagegrens voor de rechtmatigheid heeft betrekking op het al dan niet toelichten van de geconstateerde fouten en onduidelijkheden. Deze rapportagegrens is gesteld op 20% van de verantwoordingsgrens (dit is 2% van de totale lasten exclusief reservemutaties) en bedraagt € 925.000. Indien fouten of onduidelijkheden groter of gelijk aan 20% van de verantwoordingsgrens zijn, worden deze in de paragraaf bedrijfsvoering nader toegelicht. Beneden deze grens kan worden volstaan met het benoemen van de afwijking en het bedrag. Het gaat om de volgende afwijkingen (in totaal): 
- Begrotingscriteria: € 1,42 miljoen
- Voorwaardencriteria: € 1,47 miljoen
- Misbruik en oneigenlijk gebruik: geen 

Afwijkingen
Begrotingscriteria:
De geconstateerde afwijkingen betreffen enerzijds overschrijdingen van lasten op investeringen waar geen directe baat tegenover staat van € 316.778 en anderzijds om niet tijdig gemelde bijdragen van derden. Zo zijn er een tweetal bijdragen van derden van € 595.000 in de exploitatie ontvangen. Dit ging om de Regiodeal 'Water vasthouden bij droogte' en 'KRW Compagnonsvaarten'.
Ook bij een vijftal investeringen zijn € 508.565 aan bijdragen ontvangen. Deze bijdragen waren begin 2025 bekend, echter zijn deze baten niet in de voortgangsrapportage 2025 ter begroting gebracht. Daarmee zijn ze niet tijdig aan het algemeen bestuur voorgelegd en daarmee onrechtmatig. Per saldo een totaal aan niet acceptabele begrotingsonrechtmatigheid van € 1,42 miljoen. De belangrijkste afwijkingen komen tot stand door aanvullende baten. Het verslaggevingsjaar 2025 is ook het eerste jaar waarin we afzonderlijk over de baten en lasten rapporteren. We zullen in de planning en control cyclus hier nadrukkelijker aandacht aan besteden.  

Voorwaardencriteria:
Binnen het voorwaardencriterium is bij de spendanalyse geconstateerd dat er op inkopen ten onrechte niet Europees is aanbesteed. Dit leidt tot een onrechtmatigheid van € 1,47 miljoen. Het gaat om fouten die doorlopen vanuit voorgaande jaren van € 0,83 miljoen en € 0,64 aan nieuwe fouten in 2025. De fouten die doorlopen uit het verleden zijn halverwege 2025 hersteld en werken niet langer door. Ook hebben we onze procedure voor aanbesteden hierop aangescherpt. 

Excel-tabel

Wij hebben een aantal taken ondergebracht in samenwerkingsverbanden waarin meerdere waterschappen en/of andere instellingen participeren. Het gaat hier om deelnemingen in vennootschappen, stichtingen en gemeenschappelijke regelingen. De samenwerkingsvormen duiden we aan met het begrip 'verbonden partijen'. Hieronder verstaan we een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin het waterschap een bestuurlijk en een financieel belang heeft.
Met bestuurlijk belang bedoelen we: het waterschap heeft zeggenschap door vertegenwoordiging in het bestuur of door stemrecht. Onder financieel belang verstaan we: het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is of waarvoor aansprakelijkheid bestaat als de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt.

Excel-tabel

We werken op vele manieren samen met andere organisaties. We verwachten op deze manier meer rendement voor onszelf en de Mienskip te behalen. Eén van deze samenwerkingsvormen is het deelnemen aan verbonden partijen. Deze vorm van samenwerking vraagt om een goede balans van bevoegdheden, verantwoordelijkheden en verantwoording. 
Wanneer de vraag opkomt of het wenselijk is een samenwerking aan te gaan, om op deze manier een taak van het waterschap op afstand te organiseren, vraagt dit een goede afweging.
Onderstaande uitgangspunten zijn van toepassing bij het maken van een afweging over het al dan niet toetreden tot een verbonden partij en de inrichting ervan:

1. Er worden alleen activiteiten overgedragen aan een verbonden partij als deze zich hiervoor lenen.
2. Voor samenwerking in een verbonden partij wordt de best passende bestuurlijke, organisatorische en juridische vorm gekozen. De keuze tussen een publiek- of privaatrechtelijke samenwerking wordt per geval gemaakt. Er wordt gekozen voor een samenwerkingsvorm die zo eenvoudig mogelijk is.
3. Bij besluitvorming over samenwerking in een verbonden partij wordt naast een voorstel voor de rechtsvorm, ook aandacht besteed aan risico’s en beheersmaatregelen, governance, informatievoorziening en evaluatiemomenten en een exit-strategie.

Excel-tabel

Het waterschap kan invloed uitoefenen met:

• het besturen van stichtingen en gemeenschappelijke regelingen
• een vergadering van aandeelhouders
• een raad van commissarissen
• toezicht

Sinds 1 juli 2022 is de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) gewijzigd. Deze wijziging heeft als doel om de positie, de besluitvorming en de controlerende rol van het waterschap te versterken.

Wij wenden onze invloed aan als het gaat om sturing op onder andere financiën, risico’s en toekomstvisie. Het zijn vormen van verlengd lokaal bestuur. Hierdoor is de directe invloed per definitie beperkt. Bij een meerderheid voor een voorstel zal de minderheid zich moeten schikken. De democratische controle op de verbonden partijen ligt bij het algemeen bestuur. Leden van het dagelijks bestuur die deel uitmaken van een bestuur van een verbonden partij, leggen verantwoording af aan het algemeen bestuur. 

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Excel-tabel

Wet open overheid
De Wet open overheid (Woo) is 1 mei 2022 in werking getreden ter vervanging van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Met deze op grond van de Woo verplichte openbaarheidsparagraaf wordt verantwoording afgelegd over de uitvoering van de Woo in het verslagjaar 2025. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar zeven thema’s. 

1. De actieve openbaarmakingsplicht voor de zeventien verplichte categorieën documenten 

In onderstaande tabel wordt weergegeven welke documenten het waterschap publiceerde in 2025 via de verschillende platforms en de landelijke Woo-index. We volgen de landelijke lijn rondom het gefaseerd implementeren van de informatie categorieën.

2. De inspanningsverplichting tot openbaarmaking voor andere documenten dan de zeventien onder 1. vermelde categorieën; 
In 2025 zijn nog geen documenten gepubliceerd op basis van de inspanningsverplichting.
 
3. De passieve openbaarmaking; 
In 2025 hebben wij 27 verzoeken van het zaaktype Woo-verzoek ontvangen. Daarnaast waren er 8 verzoek om zienswijze.

4. De informatiehuishouding
In 2025 heeft team Informatiebeheer een ordeningsstructuur ontwikkeld, welke helpt om grip te houden op de snel veranderende informatiehuishouding.  Ten behoeve van het afhandelen van Woo-verzoeken is een project gestart rondom de inzet van E-discovery. Dit project is gestart met een DPIA. Door een tijdelijke krappere bezetting zijn de overige uren van team Informatiebeheer ingezet voor reguliere informatiebeheer werkzaamheden.

5. De aanstelling en het in dienst hebben van een Woo-contactpersoon 
Het waterschap beschikte in 2025 over een Woo-contactpersoon. Daarnaast was het hele jaar een Woo-coördinator aanwezig.

6. Eventuele andere activiteiten om de Woo te implementeren 
De werkgroep Implementatie Woo is in 2025 bezig geweest met het onder de aandacht brengen van de bewustwordingscampagne.  Medewerkers van Juridische Zaken en Team Informatiebeheer hebben een kennissessie gevolgd over de Woo. Eind 2025 is er een werkgroep samengesteld die de publicatiesoftware gaat aanschaffen.

7. Besteding subsidie 
De Rijksoverheid stelt incidentele en structurele financiële middelen beschikbaar om de Woo te implementeren en om extra uitvoeringskosten te dekken. In 2025 hebben we € 271.864 ontvangen. Deze middelen zijn aangewend voor de inhuur van een Woo-coördinator, voor de werkgroep Implementatie Woo (punt 6) en voor de bewustwordingscampagne, welke begin 2025 is gelanceerd. Onderdeel van de campagne is een op het waterschap toegespitste e-learnning. De e- learning is in 2025 ook structureel onderdeel geworden van de onboarding voor nieuwe medewerkers Doel is om nieuwe medewerkers direct bewust te maken van de Woo. Tot slot worden de licentiekosten van de reeds aangeschafte anonimiseringssoftware vanuit deze bijdrage gedekt.

Excel-tabel